E'lonlar

Nos tahoratni buzadimi?

Alloh taolo Qur’oni Karimni Niso surasining 6- oyatida qanday amallar tahoratni buzishi haqida qisqa va lo’nda qilib bildirib o’tgan. Osha oyatni hukmiga ko’ra, old va orqa yo’llardan chiqqan narsalar tahoratni buzadi. Nos chekishni hojat chiqarishga hech qanday aloqasi bo’lmaganligi bois, nos chekkan insonni tahorati buziladi deya olmaymiz. Balki, nos chekish inson salomatligiga ma’lum miqdorda ziyon yetkazganligi sababli, biz bu ishni qilmaslikka tavsiya bildira olamiz xolos. Hech qanday moddiy va na ma’naviy foyda keltirmaydigan bunday ishdan uzoq turilishini tavsiya qilamiz. Nos chekishga o’zini majburlab ko’niktirib olmagani kabi, uni tashlab yuborish uchun ham o’zini majburlashi shart emas, ozgina iroda va qat’iyat bo’lsa kifoya erkak kishi uchun. Chunki, erkak kishilar aksariyat holatlarda bir so’zli-mard bo’lishini isbotlay olishadi.

Ro’zani qanday amallar buzadi? Bu haqda Oyat bormi?

Savol: Ramazon oyidan boshqa oylarda ham Alloh uchun ixtiyoriy ro’za tutishga odat qilmoqchiman. Shu nafl ro’zani ham ramazon ro’zasini buzgan narsalar buzadimi, yoki hukmi farqlimi?

Javob: Ramazon ro’zasini uchta narsa buzadi, bular: Yeyish, ichish va ayoli bilan jinsiy munosabatda bo’lish. Bu uch narsadan deb hisoblanmagan hech narsa ro’zani buzmaydi. Bu haqda Alloh taolo Baqara surasi 187- oyatida shunday marhamat qiladi:

أُحِلَّ لَكُمْ لَيْلَةَ الصِّيَامِ الرَّفَثُ إِلَىٰ نِسَائِكُمْ ۚ هُنَّ لِبَاسٌ لَّكُمْ وَأَنتُمْ لِبَاسٌ لَّهُنَّ ۗ عَلِمَ اللَّـهُ أَنَّكُمْ كُنتُمْ تَخْتَانُونَ أَنفُسَكُمْ فَتَابَ عَلَيْكُمْ وَعَفَا عَنكُمْ ۖ فَالْآنَ بَاشِرُوهُنَّ وَابْتَغُوا مَا كَتَبَ اللَّـهُ لَكُمْ ۚ وَكُلُوا وَاشْرَبُوا حَتَّىٰ يَتَبَيَّنَ لَكُمُ الْخَيْطُ الْأَبْيَضُ مِنَ الْخَيْطِ الْأَسْوَدِ مِنَ الْفَجْرِ ۖ ثُمَّ أَتِمُّوا الصِّيَامَ إِلَى اللَّيْلِ ۚ وَلَا تُبَاشِرُوهُنَّ وَأَنتُمْ عَاكِفُونَ فِي الْمَسَاجِدِ ۗ تِلْكَ حُدُودُ اللَّـهِ فَلَا تَقْرَبُوهَا ۗ كَذَٰلِكَ يُبَيِّنُ اللَّـهُ آيَاتِهِ لِلنَّاسِ لَعَلَّهُمْ يَتَّقُونَ

“Sizlarga ro‘za kechasida xotinlaringizga qo‘shilish halol qilindi. Alloh sizlar o‘zlaringga xiyonat qilayotganlaringni bilib, tavbalaringizni qabul qildi va sizlarni afv etdi. Endi ular bilan (ro‘za kechalarida ham) qovushaveringlar va Alloh sizlar uchun yozgan narsani (farzandni) talab qilinglar! To tongdan oq ip qora ipdan ajraladigan vaqtgacha yeb ichaveringlar. So‘ngra kechgacha ro‘zani benuqson qilib tutinglar! Masjidlarda e’tikofda bo‘lgan chog‘ingizda ular bilan qo‘shilmang! Bular Allohning chegaralaridir. Bas, ularga yaqinlashmanglar! Odamlar harom ishlardan saqlanishlari uchun Alloh o‘z oyatlarini mana shunday ochiq-ravshan bayon qilib bermoqda.” (Baqara 2/187)

Ko’rinib turganidek, Ramazonda ro’zali insonlarga kunduzi to shom vaqtigacha yeyish, ichish va ayoli bilan jinsiy aloqa qilish taqiqlangan. Ana o’sha uch taqiqdan birontasiga qasttan qo’l urgan inson ro’zasini buzgan hisoblanadi. Bu ishlar ixtiyoriy ro’zalarga ham taalluqli. Farz namoz uchun olingan tahoratni nima amal buzsa, nafl namoz uchun olingan tahoratni ham aynan o’sha narsalar buzadi. Yeb-ichish va jinsiy aloqa turiga kirmaydigan, ya’ni, qilgan ishlari na yeb-ichish va na jinsiy aloqa deb hisoblanmaydigan ishlar ro’zani buzmaydi.

Tashahhuddagi salom va duolarning ma’no va mohiyatlari

Savol: Namozda o’qiladigan tashahhud haqida ma’lumot bera olasizmi?

Javob: Tahiyyotning mazmun-mohiyati, tarixi va ma’nolari haqida sizlarga quyidagilarni ma’lum qilamiz:

Farz va boshqa nofila namozlarning har ikki rakaatidan keyin o’tirib Allohni zikr qilish va unga so’z bilan qullik qilish uchun tahiyyot…, Allohumma Solli ala…, Allohumma barik ala…, Robbana atinalar o’qiladi. Bu tahiyyot, salavot va duolarni bizga Rasululloh tavsiya qilib qoldirgan. Ular va ularni ma’nolari quyidagicha:

1. Tashahhud

التحيات لله والصلوات و الطيبات، السلام عليك أيها النبي ورحمة الله وبركاته، السلام علينا وعلى عباد الله الصالحين، أشهد أن لا إله إلا الله وأشهد أن محمدا عبده ورسوله

Attahiyyatu lillahi vassolavatu vattoyyibat. Assalamu alayka ayyuhannabiyyu va rohmatullohi va barokatuh. Assalamu alayna va ala ‘ibadillahis-solihiyn. Ashhadu alla ilaha illallohu va ashhadu anna Muhammadan abduhu va rosuluh.”

Ma’nosi:

Davomi »

Nazrini ado etish va nazr qilib so’yilgan hayvon go’shtidan iste’mol qilish.

Savol: Agar o’g’lim tuzalib ketsa Alloh uchun bitta qo’y so’yaman deb nazr qilgan edim. O’g’lim tuzalganidan keyin menga qo’y so’yib ehson qilishim vojib bo’ladimi? Agar vojib bo’lsa men u qo’yning go’shtidan o’zim va oilam ham yeb iste’mol qilishimiz mumkinmi?

Javob: Nazr – shariat unga vojib qilmagan bir ishni shaxsan uning o’ziga vojib amalga aylantirib qo’yadigan narsadir. Tushunmasdan va bilmasdan turli ishlarga nazr qilib olish yaxshi ish emas. chunki, din unga vojib qilmagan narsalarni nazr orqali o’ziga vojib qilib oladi.

Yuqorida siz aytgan nazr – ulamolarimiz nazri muallaq deb aytgan nazr bo’lib, u biron bir savob ishga amalga oshirishni boshqa qandaydir sabab va voqelikka bog’lasb shartlab qo’yish bo’ladi. lekin uni niyati xolis Alloh uchun bo’lmaydi. Chunki, uni o’sha nazr qilgan savobli ishi amalga oshishi  uchun Allohga qandaydir bir shart qo’ygan bo’ladi, ya’ni o’sha savobli ishni o’zidan kelib chiqib hech qanday badalsiz qilmoqchi emasligi o’rtaga chiqadi. Aksincha, uni maqsadi nazr niyat qilish evaziga o’ziga bir qancha manfaatlarni jalb qilib Allohdan talab qilish hisoblanadi. Bu ish baxil kishilarni odati hisoblanadi. Sababi, ular hech narsani bekorga berib yuborishmaydi, hech bo’lmasa orqasidan maqtash evaziga berishadi. Hazrati Umarning o’g’li Abdullohdan (Alloh ulardan rozi bo’lishini tilaymiz) kelgan rivoyatga ko’ra, Rasululloh mualaq nazr qilishdan qaytargan ekanlar va nazr baxil kishilar qiladigan ishlardan biridir degan ma’noda tanqid qilgan ekan.[1]

Biron bir ishga bog’liq qilib nazr qilgan kishi nazrini ado qilishi vojib bo’ladi. Chunki, Alloh taolo Haj surasining 29- oyatida nazriga vafo qilishga buyurgan.

Savolda aytilgan nazr qo’yining go’shtini oilaviy iste’mol qilish yoki qilmaslikka kelsak, u narsa nazr qiluvchini niyatiga ko’ra bo’ladi. Agar nazr qilgan kishi nazr qilayotganida qo’y so’yib oilamga yediraman va chorasiz kishilarga ham ulashaman deb niyat qilgan bo’lsa, o’zi va oilasiga ham berishi mumkin. Agar niyatni mutloq qilgan bo’lsa, uni faqatgina faqir-u bechoralarga tarqatib yuboriladi. Undan na o’zi va na oilasiga taqsim qilib bo’lmaydi. Nazrda niyat e’tiborga olinadi.

 

Jamol Najm  

[1] Muslim 1639 (4). Buxoriy 6608 va 6693. Ibn Moja 2122. Nasoiy, Kubro kitobida 4744 va 4745. Tahoviy, Osor kitobida 837 va 838. Bayhaqiy Sunan kitobida 10/77 va Sha’b kitobida 4350. Abu Dovud 3287. Ibn Hibbon 4375.  Va 4377. Imom Ahmad 5275, 5592 va 5594 raqamli hadislar.

Namozda niyat tilda bo’ladimi yoki dildami?

Savol: Imomga ergashib orqasida jamoat bo’lib namoz o’qigan kishi, imomga iqtido qildim deb niyat qilishi shartmi?

Javob: Xoh imomga ergashib, xoh o’zi yolg’iz o’qisin, qaysi namozni kim bilan ado etayotganini so’z bilan ifodalash shart emas. Niyat – qilayotgan ishini va o’sha ishni nima uchun qilayotganini bilib qilish va farqiga borib bajarishdir. Agar imomni orqasida turib namozni ado etayotgan bo’lsa, demak, u kishi namozni jamoat bilan ado etishini bilib turibdi va bunga ichidan niyat qilib bo’lgan, mana shu narsada u agar xolis bo’lsa, bu eng muhim narsa hisoblanadi. Jamoat bilan namoz o’qiyotganini bilib turibdi, lekin namoz o’qishdan maqsadi Allohni buyrug’ini ado etib Uni roziligiga erish emas, balki, boshqa narsani maqsad qilib namoz o’qiyotgan bo’lsa, ana o’shanda niyati buzilgan hisoblanadi. Ibodat uchun qilingan niyatlarda eng avvalo mana shu joyiga e’tibor berish kerak. Chunki, Rasululloh alayhissalom: “Amallar niyatga qarab bo’ladi” – deb buyurgan.

Rasululloh hayoti davomida biror marta ham namozga turgan vaqtida namoz uchun so’z bilan niyat qilganligi haqida xabar kelmagan. Ibodatlardagi asosiy narsa – Alloh uchun xolisona dildan niyat qilishdir. Uni arab yoki boshqa tillarda so’z bilan ifodalash shart emas.

           وَاتْلُ عَلَيْهِمْ نَبَأَ ابْنَيْ آدَمَ بِالْحَقِّ إِذْ قَرَّبَا قُرْبَانًا فَتُقُبِّلَ مِنْ أَحَدِهِمَا وَلَمْ يُتَقَبَّلْ مِنَ الْآخَرِ قَالَ لَأَقْتُلَنَّكَ ۖقَالَ إِنَّمَا يَتَقَبَّلُ اللَّـهُ مِنَ الْمُتَّقِينَ

Ularga Odamning ikki oʻgʻlini xabarini o’z o’rnida aytib ber. Ikkovlari qurbonlik qilganlarida, biridan qabul qilindi, boshqasidan qabul qilinmadi. U (Ibodati qabul qilinmagani): “Albatta, men seni oʻldiraman”, dedi. Biri esa: “Alloh faqatgina taqvodorlardan qabul qiladi,” – dedi.” (Moida 5/27)

Eng katta va asosiy taqvo – Niyatida xolis bo’lib, qilayotgan ibodatida Allohga hech narsani sherik qilmaslik, va ibodatni yolg’iz Allohni roziligi uchun qilishdir. Alloh ana shunday kishilardangina qabul qiladi.

Yel tahoratni buzadimi?

 Savol: Yel tahoratni buzadimi?

Javob: Ha, albatta buzadi. Moida surasi 6- oyatdagi Allohni ko’rsatmasiga ko’ra, hojatdan kelgan kishi albatta namoz uchun tahorat olishi shart. Tahorat olmasdan namozga turish Allohni amriga itoatsizlik hisoblanadi. Yel kelishi ham tahoratxonaga aloqador ishlardan hisoblanib, u kishi ham namoz uchun albatta tahorat olishi kerak. Tahoratni buzuvchi narsalar haqida mazhablar orasida ixtiloflar bor. lekin, biz ixtilofi bo’lmagan, kitob va sunnatdan dalili bo’lgan qismlarini aytib o’tamiz. Moida surasining 6- oyatidagi “g’oit” kalimasi hojatini chiqaradigan a’zodan kinoyadir. Demak, o’sha a’zolarning birontasidan nimaiki chiqsa tahorat buziladi.

Oldi va orqa tomondan chiqqan har qanday narsa tahoratni buzadi. Orqadan kelgan narsa xoh og’iri bo’lsin xoh yel, oldidan kelgani xoh bavl bo’lsin xoh maziy yoki vadiy bo’lsin bu narsalardan qaysi biri old yoki orqa tomondan chiqadigan bo’lsa, har holatda tahorat buziladi. Uyquga tolgan kishi orqadan yel kelganini, yoki oldidan bavl yoki vadiy kelganini farqiga bormaydigan darajada qattiq uxlab qolgan bo’lsa ham turganidan keyin tahorat olishi kerak. Aslida, uyquni o’zi tahoratni buzmaydi.

Buxoriy va Muslim rivoyat qilgan ikki hadisga ko’ra, Ibn Tamiymni amakisi Rasulullohga o’zini namozdagi xavotiridan shikoyat qiladi, shunda Rasululloh alayhissalom unga: “Toki (yelni) ovozini eshitmaguningcha yoki hidi kelmagunicha namozingdan ayrilma” – deb buyurgan ekan. Bu hodisa boshqa bir hadisda ham aynan mana shu hukmni ifodalagan holda keltirilgan.

Namozda ovoz chiqarib yuborgan kishini tahorati buziladi deb keltirilgan hadis juda ham zaif hisoblanadi. Hazrati Aliga (Unga Allohni roziligini so’raymiz) nisbat berilib keltirilgan “og’zini to’ldirib qusish tahoratni buzadi” degan gap esa yolg’on hadis. U hazrati Aliga qilingan iftirodir.

Old tomondan shahvat va ehtirossiz oqib chiqqan har qanday suyuqlik tahoratni buzadi. Shahvat bilan chiqqani esa g’uslni buzadi.

Assalomu alaykum…

Musulmonlar o’rtsadiagi salomlashishning ma’no va mohiyati bir-biriga salomatlik tilash, bir-biriga Allohni salomatlik yurti bo’lmish “Dorussalom”ni tilash va bir-biriga nisbatan faqatgina tinchlik-xotirjamlikni  ravo ko’rayotganini ifodalash bo’ladi. Qisqa qilib aytganda, men senga Allohni jannatini tilayman, mendan senga yomonlik tegmaydi, sen men tarafimda salomatlikda va eson-omonlikdasan degan bo’ladi. Salomlashish turli ifodalar bilan amalga oshirilish mumkin.  Bunga misol o’laroq Qur’ondagi salom berish shakllaridan namunalar keltiramiz. Chunki, biz Musulmonlarga har ishda o’rnak va namuna bo’lishi va undan ibrat olishimiz uchun barcha kerakli ma’lumotlar Qur’onda mujassamdir. Salom-alik to’g’risida ham bir nechta namunalar keltiramiz.

Salom berishda “Assalomu alaykum”, “Salomun alaykum” “Salom” shaklida va alik qaytarishda esa, Va alaykum assalom”, “Alaykum salom”, Alaykum assalom”, “Salom” shaklida alik olish mumkin.  Bunga misol quyidagi oyatlar:

وَإِذَا جَاءَكَ الَّذِينَ يُؤْمِنُونَ بِآيَاتِنَا فَقُلْ سَلَامٌ عَلَيْكُمْ ۖ كَتَبَ رَبُّكُمْ عَلَىٰ نَفْسِهِ الرَّحْمَةَ ۖ أَنَّهُ مَنْ عَمِلَ مِنكُمْ سُوءًا بِجَهَالَةٍ ثُمَّ تَابَ مِن بَعْدِهِ وَأَصْلَحَ فَأَنَّهُ غَفُورٌ رَّحِيمٌ 

“Agar huzuringga oyatlarimizga ishonadiganlar kelsa: “Sizlarga salom boʻlsin, Rabbingiz Oʻz zimmasiga rahmatni yozdi. Sizdan kim o’zini tuta olmay yomonlik qilsa, soʻngra undan keyin tavba qilib, yaxshi ishlarni amalga oshirsa, bas, albatta, U zot mag’firatli va rahmli zotdir”, deb ayt.” (An’om 6/54)

وَلَقَدْ جَاءَتْ رُسُلُنَا إِبْرَاهِيمَ بِالْبُشْرَىٰ قَالُوا سَلَامًا ۖ قَالَ سَلَامٌ ۖ فَمَا لَبِثَ أَن جَاءَ بِعِجْلٍ حَنِيذٍ

Haqiqatda, elchilarimiz Ibrohimga xushxabar keltirdilar. Ular: “Salom”, dedilar. U: “Salom”, dedi. Va koʻp oʻtmay qovurilgan buzoq keltirdi.” (Hud 11/69)

فَأْتِيَاهُ فَقُولَا إِنَّا رَسُولَا رَبِّكَ فَأَرْسِلْ مَعَنَا بَنِي إِسْرَائِيلَ وَلَا تُعَذِّبْهُمْ ۖ قَدْ جِئْنَاكَ بِآيَةٍ مِّن رَّبِّكَ ۖ وَالسَّلَامُ عَلَىٰ مَنِ اتَّبَعَ الْهُدَىٰ 

Shunda, uni oldiga boringlar va unga: “Albatta, biz Rabbingning Elchilarimiz, Bani Isroilni biz bilan qoʻyib yubor. Ularni qiynama. Haqiqatda, biz senga Rabbingdan moʻjiza keltirdik. Hidoyatga ergashgan kimsaga salom bo’lsin.” (Toha 20/47)

Davomi »

Qur’onni tushunishda ijtihodning ahamiyati qanday?

Savol: Qur’oni Karimda Alloh taoloning oyatlarini o’z ijtihodlariga asoslanib izohlab sharhlaganlarga qanday munosabat bildirgan?

Javob: Hud surasining 1 va 2- oyatlari ma’no jihatidan quyidagicha:

“Alif, Lam, Ro. Bu – to’g’ri qaror beruvchi va har narsadan xabardor bo’lmish Alloh tarafidan muhkam (hukm ifoda etiladigan qilib belgilangan) va ochiqlangan bir kitobdir. Bunday bo’lishi, Allohdan boshqasiga qullik qilmasligingiz uchundir. (Aytginki:) Men esa, u haqda sizlarni ogohlantiruvchi va hush xabar beruvchiman.”

Ko’rinib turibdiki, Qur’onni hukmlarini oydinlatib berishni aynan Allohni O’zi zimmasiga olgan. Qiyomat surasining 16 va 19- oyatlarini ham aynan shu shaklda tushunish kerak. Bizni vazifamiz, Allohni tushuntirishlari va bayonotini aniqlashga urinib harakat qilishdan iborat bo’lishi kerak. Ijtihod faoliyati faqatgina mana shu bosqichda bo’lishi mumkin. Allohning bayonot va tushuntirishlariga ulashish uchun qilingan ijtihodiy faoliyatlarda xatoga yo’l qo’yilishi ham mumkin. Zotan, inson xatodan xoli emas, albatta. Olib borilayotgan ijtihodiy faoliyatlardan ko’zda tutilgan narsa – Alloh tarafidan oyatlardagi hukmlarga kiritilgan oydinlik va bayonotlarga ulashish emas, balki Qur’onda yo’q deb iddao qilingan masalalar va yechimlarni hal etish bo’lsa, juda ham ko’plab shore’lar (shariatda qonun-qoida belgilovchi, maqom) o’rtaga chiqadi va bu holatda “Alloh tarafidan yuborilgan” emas, balki insonlar tarafidan to’qib chiqarilgan dinning dindorlariga aylanib qolamiz.

Qur’ondagi hukmlarga oydinlik kiritish haqida quyidagi linkda ko’proq ma’lumotga ega bo’lishingiz mumkin:

Qur’onni tushunishdagi usul va qoidaning ahamiyati

Dk. Fotih O’rum.

Afv etish bilan Mag’firat qilishni farqi

Qur’oni Karimda gunohkorlarni gunohidan o’tish va ularni kechirish degan ma’nolardagi ikki xil farqli kalima qo’llaniladi. Ulardan biri  عفو – afv, ikkinchisi مغفرة – mag’firat kalimalaridir. Biz, Allohdan – Uni o’zi bizlarga o’rgatganidek – bizni afv etishini va bizlarni mag’firat qilishini so’raymiz.[1] Alloh taolo O’zini afv etuvchi va mag’firat qiluvchi ekanini bildiradi.[2] Ba’zi oyatlarda Alloh taolo Muhammad alayhissalomni,[3] ba’zi oyatlarda esa Musulmonlarni afv va صفح – safh qilishga buyuradi.[4] Yana bir boshqa oyatda esa, ham afv etishi ham safh etishi va mag’firat qilishga tashviq qiladi.[5] Quyida bu kalimalarning ma’nolari va o’rtadagi farqlari ko’rsatib o’tiladi.

عفو ­­– afv kalimasi so’zliklarda “o’chirib tashlamoq”, “artib tashlamoq” degan ma’nolarda keladi. Istiloh, ya’ni atama ta’birida esa qilgan gunohidan kechmasdan, faqatgina jazosidan kechish deb ishlatiladi.

صفح – Sofh kalimasi so’zliklarda “yuzni chiroyli tarafini ko’rsat,oq”, “yangidan bir chiroyli sahifa ochmoq” degan ma’nolarda keladi. Istilohda esa, gunohidan ham jazosidan ham kechib yuborish degan ma’noda ishlatiladi.

مغفرة – Mag’firat kalimasi so’zliklarda “yopmoq”, to’smoq”, ”yashirmoq” degan ma’nolarda keladi. Istilohda esa, gunohini ham jazosini ham kechirib yuborish va gunohkorni himoya qilib qolmoq, saqlab qolmoq va qutqarib qolmoq degani ma’noni ifodalaydi. Mag’firat bilan bir o’zakdan turagan  (مغفر) kalimasi dubulg’a degan ma’noni bildiradi. Chunki, dubulg’a jangda boshni qilich va o’qdan himoya qilib saqlab qolish uchun boshga kiyadigan temir yoki po’latdan yasalgan bosh kiyimdir.

Davomi »

Toifalar