E'lonlar

E’tikof

Рўза ибодати таърифланган Бақара сурасининг 187- оятида рўзага, яъни рўза тутиладиган Рамазон ойига алоқали бўлган эътикоф ибодати ҳам айтиб ўтилган.

Эътикоф – таржимада банд қилиб қўйиш, қамаб қўйиш, бир жойга жойлашиш, бир жойга боғланиб қолиш деган маъноларни билдирувчи “акф” ўзагидан турланган. Фиқҳий атамада эса, бир кишини ибодат мақсадида маълум бир шарт асосида масжидда бир муддат қолишидир.[1]

Эътикоф ибодати Қур’он ва Суннат билан собит бўлган. Рўзани таърифлаб берган оятида Аллоҳ таоло шундай марҳамат қилади:

“… Масжидларда эътикоф ҳолида эканингизда аёлларингиз билан қўшилманглар.  Булар – Аллоҳ белгилаган чегаралардир, уларга яқинлашманглар. Ўзларини ҳимоя қилиб сақласинлар, дея Аллоҳ оятларини мана шундай баён қилиб бермоқда.” (Бақара 2/187)

“Пайг’амбар алайҳиссалом Мадинага ҳижрат қилиб борганидан кейин то вафотигача ҳар йили Рамазон ойининг сўнги ўн кунида эътикофда қолган.[2]

Аллоҳга тўлиқ бир таслимият кўрсатган ҳолда ибодат ва тоат қилиш учун маълум бир вақт ажратиш ва бу орада шаръан рухсат берилган бўлса-да ҳар қандай нафсоний ва шаҳвоний орзулардан узоқ туриш – инсонни маънавий етукликка эришиши учун сабаб бўладиган энг муҳим омиллардан бири ҳисобланади.

Davomi »

Ayollarni mahramsiz safarga chiqishi

Мақоламизни бошида аввало сафар, сафарга чиқишдаги диний тавсия, таклиф ва буйруқлар ва бу ҳақдаги оят ва ҳадисларни бир орага жамлаб, кейин бу ҳақда хулоса билдиришга ҳаракат қиламиз.

1- Сафар

Сафар – маълум бир иш ёки зиёрат мақсадида бир жойдан бошқа бир жойга боришдир. Динимиз Исломда бир фарқли мақсадлар билан турли сафарларга чиқишга буюради. Улар қуйидагича:

1_ Билим ва тадқиқот олиб бориш мақсадида сафар қилиш: 

Аллоҳ таоло шундай буюради:

قُلْ سِيرُوا فِي الْأَرْضِ فَانظُرُوا كَيْفَ بَدَأَ الْخَلْقَ ثُمَّ اللَّهُ يُنشِئُ النَّشْأَةَ الْآخِرَةَ إِإِنَّ اللَّهَ عَلَى كُلِّ شَيْءٍ قَدِيرٌ
“Айтгинки: “Ер юзида сайр қилиб, Аллоҳ яратиш ишини қандай бошлаганини кузатинглар! Аллоҳ келгусида бу яратиш ишини яна қайтадан такрорлайди. Аллоҳ ҳар нарсага бир ўлчов қўйган” (Анкабут 29/20)

2_ Маданий тушунчага эга бўлиш мақсадида сафар қилиш:

Аллоҳ таоло шундай буюради:

أَفَلَمْ يَسِيرُوا فِي الْأَرْضِ فَتَكُونَ لَهُمْ قُلُوبٌ يَعْقِلُونَ بِهَا أَوْ آذَانٌ يَسْمَعُونَ بِهَا فَإِنَّهَا لَا تَعْمَى الْأَبْصَارُ وَلَكِن تَعْمَى الْقُلُوبُ الَّتِي فِي الصُّدُورِ
“Улар ер юзида сайр қилмайдиларми? Агар улар сайр қилса, уларни тушуниб етадиган қалблари ёки эшитадиган қулоқлари бўлар эди. Аслида, кўзлар кўр бўлмайди, лекин кўкслардаги қалблар кўр бўлади.” (Ҳаж 22/46)

Davomi »

Tashahhuddagi salom va duolarning ma’no va mohiyatlari

Савол: Намозда ўқиладиган ташаҳҳуд ҳақида маълумот бера оласизми?

Жавоб: Таҳийётнинг мазмун-моҳияти, тарихи ва маънолари ҳақида сизларга қуйидагиларни маълум қиламиз:

Фарз ва бошқа нофила намозларнинг ҳар икки ракаатидан кейин ўтириб Аллоҳни зикр қилиш ва унга сўз билан қуллик қилиш учун таҳийёт…, Аллоҳумма Солли ала…, Аллоҳумма барик ала…, Роббана атина…лар ўқилади. Бу таҳийёт, салавот ва дуоларни бизга Расулуллоҳ тавсия қилиб қолдирган. Улар ва уларни маънолари қуйидагича:

  1. Ташаҳҳуд

التحيات لله والصلوات و الطيبات، السلام عليك أيها النبي ورحمة الله وبركاته، السلام علينا وعلى عباد الله الصالحين، أشهد أن لا إله إلا الله وأشهد أن محمدا عبده ورسوله

“Аттаҳийяту лиллаҳи вас-солавату ват-тоййибат. Ассаламу алайка айюҳан-набийю ва роҳматуллоҳи ва барокатуҳ. Ассаламу алайна ва ала ъибадиллаҳис-солиҳийн. Ашҳаду алла илаҳа иллаллоҳу ва ашҳаду анна Муҳаммадан абдуҳу ва росулуҳ.”

Маъноси:

“Сўз, бадан ва мол-мулк билан қилинадиган ибодатларнинг барчаси Аллоҳга хос. Эй Набий![1] (Расулуллоҳни вафотидан кейин Ойиша онамиз ўргатган таҳийёт саломи “Ассаламу алан-Набий…-Пайғамбарга салом бўлсин ва…”)[2] Сенга Салом ва Аллоҳнинг раҳмат ва баракоти бўлсин. Салом бизга ҳам ва Аллоҳни яхши бандаларига ҳам бўлсин. Мен гувоҳлик бераманки, Аллоҳдан бошқа ҳеч қандай илоҳ йўқдир. Мен яна гувоҳлик бераманки, Муҳаммад Аллоҳнинг бандаси ва элчисидир.

Davomi »

Qur’onni tushunishda ijtihodning ahamiyati qanday?

 

 

 

Савол: Қуръони Каримда Аллоҳ таолонинг оятларини ўз ижтиҳодларига асосланиб изоҳлаб шарҳлаганларга қандай муносабат билдирган?

Жавоб: Ҳуд сурасининг 1 ва 2- оятлари маъно жиҳатидан қуйидагича:

“Алиф, Лам, Ро. Бу – тўғри қарор берувчи ва ҳар нарсадан хабардор бўлмиш Аллоҳ тарафидан муҳкам (ҳукм ифода этиладиган қилиб белгиланган) ва очиқланган бир китобдир. Бундай бўлиши, Аллоҳдан бошқасига қуллик қилмаслигингиз учундир. (Айтгинки:) Мен эса, у ҳақда сизларни огоҳлантирувчи ва ҳуш хабар берувчиман.”

Кўриниб турибдики, Қуръонни ҳукмларини ойдинлатиб беришни айнан Аллоҳни Ўзи зиммасига олган. Қиёмат сурасининг 16 ва 19- оятларини ҳам айнан шу шаклда тушуниш керак. Бизни вазифамиз, Аллоҳни тушунтиришлари ва баёнотини аниқлашга уриниб ҳаракат қилишдан иборат бўлиши керак. Ижтиҳод фаолияти фақатгина мана шу босқичда бўлиши мумкин. Аллоҳнинг баёнот ва тушунтиришларига улашиш учун қилинган ижтиҳодий фаолиятларда хатога йўл қўйилиши ҳам мумкин. Зотан, инсон хатодан холи эмас, албатта. Олиб борилаётган ижтиҳодий фаолиятлардан кўзда тутилган нарса – Аллоҳ тарафидан оятлардаги ҳукмларга киритилган ойдинлик ва баёнотларга улашиш эмас, балки Қуръонда йўқ деб иддао қилинган масалалар ва ечимларни ҳал этиш бўлса, жуда ҳам кўплаб шореълар (шариатда қонун-қоида белгиловчи, мақом) ўртага чиқади ва бу ҳолатда “Аллоҳ тарафидан юборилган” эмас, балки инсонлар тарафидан тўқиб чиқарилган диннинг диндорларига айланиб қоламиз.

Қуръондаги ҳукмларга ойдинлик киритиш ҳақида қуйидаги линкда кўпроқ маълумотга эга бўлишингиз мумкин:

Qur’onni tushunishdagi usul va qoidaning ahamiyati

Дк. Фотиҳ Ўрум.

Qur’on va Musulmonlarning ahvoli

Қуръон ва Мусулмонларнинг Aҳволи

Аллоҳ таоло барча инсониятга элчи қилиб юборган[1] сўнги пайғамбари[2] Муҳаммад алайҳиссаломга – тўғри эканида асло шубҳа бўлмаган[3] ва сўзларнинг энг тўғри ва чиройлиги[4] бўлмиш – Қуръони Каримни ҳар нарсани очиқлаб бериши учун[5] нозил қилган, унга Қуръонга амал қилишни[6] ва Қуръони Каримни таблиғ қилишни[7] буюрган. Шу билан бир қаторда, агар у Қуръонни тўлиқ таблиғ қилмаса, у элчилик вазифасини адо эта олмаган бо’либ қолишини ҳам алоҳида таъкидлаб огоҳлантирган[8]. Пайғамбар алайҳиссалом Аллоҳни амрига кўра фақатгина Қуръонга амал қилишини айтган[9] ва сўнги оят[10] нолиз бўлган куни инсонларга хитобан:

“Мен сизларга Аллоҳнинг китоби бўлмиш Қуръонни қолдириб кетяпман. Уни маҳкам ушласангиз, асло адашмайсиз.”[11] деган ҳолда, инсонларга Қуръони Каримни бир пайғамбар мероси қилиб қолдириб кетганини эълон қилган ва қисқа бир муддатдан сўнг бу оламдан кўз юмган.[12]  

Аллоҳ таоло сўнги нозил қилган оятида бизларга:

“Бугун динингизни мукаммал қилиб бердим, сизларга берилган неъматимни тамомлаб бердим ва дин жиҳатидан сизларга Исломни лойиқ кўрдим”[13] дея марҳамат қилмоқда. Қисқа қилиб айтганда, Қуръони Каримни сўнги оятлари нозил бўлиши натижасида, динимиз мукаммал ҳолга келиб бўлган.

Davomi »

“Shafoat Yo Rasulalloh” nima degani?

ШАФОАТ

Шафоат – ёлғиз ташлаб қўймаслик ва бир инсонни ишини ҳал қилиб бериш учун у билан бирга бориш деган маъноларда ҳам ишлатилади. “Шафоат ё Расулаллоҳ” деб муножот қилиш – Эй Расулуллоҳ, қиёмат куни мени ёлғиз ташлаб қўйманг, мени ишимни ҳал қилиб беринг” дегани бўлади. “Қиёматда Пайғамбаримизни шафоатини насиб қил” деб дуо қилиш эса, “Эй Аллоҳ, агар сен мени кечирмасанг, мени ишимни ва ҳисоб-китобимни Пайғамбарга топшир, у Сендан ҳам раҳимли ва Сендан ҳам кечиримлидир” деган бўлади.

Жаҳаннамга кирган мусулмон киши у ерда абадий қолмаслиги аниқ бўлгани сабабли, демак, шафоат тўғридан-тўғри Жаннатга кириш учун талаб қилинади. Шунинг учун ҳам Христианлар Исо алайҳиссаломдан ва Мусулмонлар Муҳаммад алайҳиссаломдан қиёматда шафоат қилишларини сўрашади. Энди биргаликда бу ишонч қанчалик тўғри ёки нотўғри эканини кўриб чиқамиз.

Маҳшарда шафоат бўлмайди. Аллоҳ таоло шундай марҳамат қилади:

“Шундай бир кундан қўрқиб ўзингизни ҳимоя қилиб қолингларки, у кунда ҳеч ким бировни ўрнига жазо тортмайди, ҳеч кимдан шафоат қабул қилинмайди, ҳеч кимдан тўлов олинмайди ва ҳеч кимга ёрдам берилмайди.” (Бақара 2/48)

“Яхшилар албатта неъматларга эришадилар. Гуноҳкорлар эса, алангали оташда бўлишади ва ҳисоб берадиган куни у ерга кириб куяди, у ердан ташқарида қола олишмайди.

Ҳисоб бериш куни нима эканини сен қаердан билар эдинг? Ҳақиқатда, сен қаердан биласан ҳисоб бериш куни қандай кун эканини? (Шундай экан диққат билан тингла!) У кун ҳеч ким бошқа бири учун бирон бир иш бажара олмайди (ҳеч ким ҳеч кимга шафоат/ёрдам қила олмайди). У кунда барча ваколат/ҳокимият Аллоҳникидир.” (Инфитор 82/13-19)

“Рабби ҳузурида бир жойга тўпланишидан қўрқадиган кишиларни сенга билдирилган (бу китоб) билан огоҳлантир. Уларни у ерда бирорта ёрдамчилари ҳам шафоатчилари ҳам бўлмайди. Балки, жавобгарликни ҳис қилиб ўзларини ҳимоя қилиб қолишар. (Анъом 6/51)

“Айтгинки: “Шафоат тўлалигича Аллоҳникидир. Осмонлар ва ернинг ҳукмронлиги ҳам Уникидир. Сўнгра (қиёматда) Унга (Уни ҳисобига) қайтариласиз.” (Зумар 39/44)

“(Эй Муҳаммад!) Айтгинки: “Аллоҳ шартларини пайдо қилмаса, мен ҳатто ўзимга ҳам бирон бир фойда ёки зарар етказишга кучим етмайди.” (Аъроф 7/188)

Абу Ҳурайрани билдиришига кўра “Қабилангдан энг яқин кишиларини огоҳлантир” (Шуаро 26/214) ояти нозил бўлганида, Аллоҳнинг Элчиси шундай нутқ қилган:

“Эй Қурайш аҳли! Ўзингизни қутқариб қолиш чорасини кўринглар; Аллоҳни ҳузурида мени сизларга фойдам тегмайди. Эй Абдуманоф ўғиллари! Аллоҳни ҳузурида сизларга мени фойдам тегмайди. (Амаким) Абдулмуттолиб ўғли Аббос! Аллоҳни ҳузурида сенга фойдам тегмайди. Эй София! Аллоҳни ҳузурида сенга фойдам тегмайди. Эй қизим Фотима! Мени мол-давлатимдан хоҳлаганингча сўра. Аммо, Аллоҳни ҳузурида сенга фойдам тегмайди.” (Бухорий, Васоё, 11)

Шунча оят ва ҳадис ўртада экан, қандай қилиб бир мусулмон киши “шафоат ё Расулаллоҳ” дейиши мумкин. Қиёмат кунида Расулуллоҳга қараб: “Эй Аллоҳни Элчиси, мени ёлғиз ташлаб қўйманг, мени ишимни яхши тарафга ҳал қилиб беринг” дейишига ишонган кишини кутган натижавий хулосаси қандай бўлади? Аллоҳдан қочиб Пайғамбарга сиғиниш, Пайғамбар уни Аллоҳдан ҳам яхши танишини, Аллоҳ билмаган яхшиликларини Пайғамбар билишини, Пайғамбарни Аллоҳдан ҳам адолатли ҳукм қилишини, Аллоҳдан ҳам марҳаматли эканини, ўзини Аллоҳдан ва Аллоҳни адолатли чиқарган ҳукмидан қутқариб қолишини, Аллоҳдан ҳам кучли эканини қабул қилиб ишониш бўлиб қолмайдими?! Бундай эътиқод, Пайғамбарни ҳам Аллоҳни олдида бир буюк илоҳ даражасига олиб чиқиш бўлмайдими? Аллоҳ таоло шундай марҳамат қилади:

“Муаммога тушиб қолган бири ёрдам сўраганида, унга ижобат қилиб муаммоларини кетказган, сизларни ер юзининг ҳокимлари қилган ким? Аллоҳ билан бирга яна бошқа илоҳ борми?! Билимингизни қанчалик оз фойдаланмоқдасизлар? (Намл 27/62)

Ақлли инсонлар дунё ҳаётини ҳам охират ҳаётини ҳам чиройли ҳолатга олиб келиши, икки дунёда ҳам бахтли яшаши учун қўлидан келганича ҳаракат қилади. Бировга ишониб бир ишга қўл уриш, уни бирон нарсадан қутқариб қолишга асос бўла олмайди. Дунёда ҳам охиратда ҳам ҳамма ўзи учун жавоб беради. Яхши ишларга шерик бўлганлар, ўша ишга бериладиган савобдан насибадир бўладилар. Гуноҳ ишга шерик бўлганлар эса, ўша гуноҳ ишга бериладиган жазодан ҳисса оладилар.

Шафоат “мени қутқар” деган маънода ҳам келади. Бу маъно кўзда тутилиб қилинган шафоат дуоси эса, “Ҳисоб-китобни, сўроқ-саволни ягона Аллоҳ бошқариб турадиган, Қиёмат кунининг ягона эгаси бўлмиш “Аллоҳдан мени қутқар ё Расулаллоҳ” дегани бўлиб қолади. Чунки, қиёмат куни кимни кимдан қутқаради Расулаллоҳ? Аллоҳни қулларини Аллоҳни Ўзидан, ҳукмидан, жазосидан, адолатли қароридан қутқарадими?!

Аллоҳ таоло ҳаммамизни Уни Ўзига ишониб суянадиган, Унга ишонган ҳолда яхши ишларни амалга оширадиган қулларидан қилсин. Қиёмат куни Уни Ўзи бизни жаҳаннам азобидан қутқарсин, бу дунёда ҳам охиратда ҳам бизларни ўз аҳволимизга ташлаб қўймасин. Аллоҳни Ўзи бизларга ёрдамчи ва Ўзи дўст бўлсин.

Qur’onni tushunishdagi usul va qoidaning ahamiyati

                Қуръонни тушунишда усул ва қоиданинг аҳамияти

Агар бир ишда ўлчов бўлса, демак усул ва қоида албатта керак бўлади. Чунки, ўлчов усул ва қоида билан исботланади. Бугунги кунда табиат китобининг оятларини ўқиб ўрганаётган илм-фан олимлари Аллоҳни қўйган ўлчовига риоя қилгани ҳолда ҳар бир илм-фанни ўзининг интизом доирасида кўзлаган мақсадларига эришишга ҳаракат қилиб интилмоқда. Айнан ўша ўлчов Аллоҳнинг нозил қилган китобига ҳам тааллуқли бўлганлиги боис, китобий оятлар ҳам бир усул ва қоидага кўра ўқилиб ўрганилиши ва шунга кўра ҳаётга татбиқ қилиниши керак.      

Аллоҳ  таоло ҳар нарсага бир ўлчов қўйган. У шундай буюради:

“Шубҳасизки, Аллоҳ ҳар нарса учун бир ўлчов қўйган.” (Толақ 65/3)

Қуйидаги оятда ҳам ҳар нарса Аллоҳ ҳузурида бир ўлчовга кўра яратилганини ифода қилмоқда:

“Унинг ҳузурда ҳар нарса бир ўлчовга кўрадир.” (Раъд 13/8)

Аллоҳ ер юзи ва коинотни яратиши ҳам албатта бир ўлчовга кўрадир. Алоқадор оят қуйидагича:

“Биз ҳар нарсани бир ўлчовга кўра яратдик.” (Қомар 54/49)

Ҳар нарса учун бир ўлчов қўйиб ва ҳар нарсани ўша ўлчовига кўра яратгани учун, Аллоҳнинг ҳар бир иши ва ҳар бир буйруғи ҳам бир ўлчовга кўра бўлади. Бу ҳақда У шундай буюради: “Аллоҳнинг иши аниқ бир ўлчовга кўрадир.” (Аҳзоб 33/38)

Davomi »

 Qur’onda barcha narsaning tili  

Қуръони Карим жонли-жонсиз барча борлиқларни тилидан, ҳис-туйғуларидан, ибодатларидан ва уларга юклатилган вазифалар ҳақида хабар беради. Бу ерда жинлар ва фаришталардан бошқа борлиқлар ҳақида тушунча берган оятларни кўриб чиқамиз ва инсон билан баъзи жиҳатларда қисқа таққослаш амалга оширилади.

1. ОСМОНЛАР ВА ЕР

Осмонлар ва ер бутун бир ҳолатидан портлатиш натижасида ажратилган. Аллоҳ таоло шундай марҳамат қилади:

“Кофирларни кўриши керак эмас-ми; осмонлар ва ер яхлит бир бутун ҳолатда бўлгани аниқ, Биз уни портлатдик[1] ва ҳар бир тирик мавжудотни сувдан яратдик, ҳали ҳам ишонишмайдими?” (Анбиё 21/30)

1. Осмонлар ва ерни Аллоҳга сўз бериши

Аллоҳ таоло аввал ерни пайдо қилиб яратди ва шундай деди:

“Айтгинки: “Ерни икки кунда яратган зотга нисбатан ўхшаш хусусиятлар тўқиб чиқариб, Уни кўрмаган-билмаганга олаётганлар сизлармисиз? У барча борлиқларнинг Эгасидир.” Юқоридан пастга маҳкам турувчи тоғларни жойлаштириб ерни (ичини) баракатлантирган ва ўша ерда ҳар турли неъматни ўлчовини тўрт кунда белгилаб пайдо қилиб, изланганлар учун мувозанатли бир шаклда ёйиб қўйган Удир. Сўнгра туман ҳолатидаги осмонга йўналди, унга ва ерга: “Ихтиёрий ёки мажбурий равишда амримга киринглар!” деган эди; ҳар иккаласи ҳам: “Ихтиёрий равишда амринга кирдик” деб жавоб беришди. Сўнгра уларни икки кунда етти қат само қилиб тайёрлади ва ҳар бир самода ўзига алоқадор бўлган буйруқни ваҳий қилди. Энг яқин самони эса қандиллар (юлдузлар) билан безади ва муҳофаза қилди. Мана шу – доимо устун ва илмли бўлмиш Аллоҳни қўйган ўлчовидир.” (Фуссилат 41/9-12)

Davomi »

Kitob va Sunnatda foiz (kredit)

Қуръонда фоиз маъносида келган калима рибодир. Рибо калимаси масдар ўлароқ “ортиш”, исм ўлароқ “ортган”[1] яъни фоиз маъноларини билдиради. Рибо – қарз орқали эришилган фойдадир. Ортиш қарз туфайли ҳосил бўлганлиги учун, рибо – мана шу ортишга сабаб бўлган ҳаракат, яъни фоизли ҳаракат деганидир. Маккада нозил бўлган бир оятда Аллоҳ таоло шундай марҳамат қилади:

    وَمَا آتَيْتُم مِّن رِّبًا لِّيَرْبُوَ فِي أَمْوَالِ النَّاسِ فَلَا يَرْبُو عِندَ اللَّـهِ ۖ وَمَا آتَيْتُم مِّن زَكَاةٍ تُرِيدُونَ وَجْهَ اللَّـهِ فَأُولَـٰئِكَ هُمُ الْمُضْعِفُونَ ﴿٣٩﴾

“Инсонларни мол-мулклари орасида ортсин деб фоизга берган нарса/қарз Аллоҳнинг ҳузурида ортмайди. Аллоҳни розилигини хоҳлаб берган закотларингизга келсак, ана ўша қат-қат қилиб орттирадиганлар закот берганлардир.” (Рум 30/39)

Эҳтиёжидан ортиқча мол-мулкка эга бўлмаган киши бировга қарз бера олмайди. Фоизли қарз эса, “инсонларни мол-мулклари орасида ортсин деб…” берилади. Демак, фоизли қарзни ортиғи билан қайтаришга кучи етадиган даражадаги мол-мулкка эга бўлган шахсларга берилади.

Фоизга қарз бераётган киши, ортиқчаси билан қайтариб олишига аниқлик киритиш учун бир кафил ва гаров учун моддий бир нарса талаб қилади. Шундай қилиб фоиз бераётган тараф ўз мулкини қўриқлаб ҳимоя қилиш деган муаммодан ўзини фориғ қилган бўлади. Қарздорни ортиқчаси билан қайтариб бериш деган жавобгарликка олиб кирган нарса, ўша мулкдан ўзи учун кўпроқ манфаат келтириш орзуси ва қарзга бўлган эҳтиёжидир. Davomi »

Toifalar