Musulmonlar

11. Ҳуд сураси

Ҳуд сураси[1]

بسم الله الرحمن الرحيم

Яхшилиги чексиз, эзгулик ва неъмат улашувчи – Аллоҳ номи билан.

الَر كِتَابٌ أُحْكِمَتْ آيَاتُهُ ثُمَّ فُصِّلَتْ مِن لَّدُنْ حَكِيمٍ خَبِيرٍ {1}

(Ҳуд 11/1)

(Бу китоб) тўғри қарор берувчи ва ҳар нарсадан хабардор – Аллоҳ тарафидан ҳукм ифодаловчи (аниқ) қилиб тузилган ҳамда батафсил тушунтириб берилган китобдир[2].

أَلاَّ تَعْبُدُواْ إِلاَّ اللّهَ إِنَّنِي لَكُم مِّنْهُ نَذِيرٌ وَبَشِيرٌ {2}

(Ҳуд 11/2)

(Аллоҳнинг Ўзи тушунтириб берганининг сабаби) – Аллоҳдан бошқасига қуллик қилмаслигингиз учундир. (Айт): “Мен сизларга ундан (Қуръондаги нарсалардан) огоҳлантирувчи ва хушхабар берувчиман[3].”

وَأَنِ اسْتَغْفِرُواْ رَبَّكُمْ ثُمَّ تُوبُواْ إِلَيْهِ يُمَتِّعْكُم مَّتَاعًا حَسَنًا إِلَى أَجَلٍ مُّسَمًّى وَيُؤْتِ كُلَّ ذِي فَضْلٍ فَضْلَهُ وَإِن تَوَلَّوْاْ فَإِنِّيَ أَخَافُ عَلَيْكُمْ عَذَابَ يَوْمٍ كَبِيرٍ {3}

(Ҳуд 11/3)

(Яна бир сабаби) – яратган Эгангиздан кечирим сўраб[4], Унга тавба қилишингиз учун. Шунда У сизларни белгиланган ажалгача[5] чиройли яшатади ва ҳар бир фазилатли кишига фазилатли ишининг мукофотини беради. Агар бош тортсанглар, сизларга буюк куннинг азоби келишидан қўрқаман.

إِلَى اللّهِ مَرْجِعُكُمْ وَهُوَ عَلَى كُلِّ شَيْءٍ قَدِيرٌ {4}

(Ҳуд 11/4)

Аллоҳга (Унинг ҳукмига) қайтишингиз бор. У ҳамма нарсага ўлчов қўювчидир.

أَلا إِنَّهُمْ يَثْنُونَ صُدُورَهُمْ لِيَسْتَخْفُواْ مِنْهُ أَلا حِينَ يَسْتَغْشُونَ ثِيَابَهُمْ يَعْلَمُ مَا يُسِرُّونَ وَمَا يُعْلِنُونَ إِنَّهُ عَلِيمٌ بِذَاتِ الصُّدُورِ {5}

(Ҳуд 11/5)

Билиб қўйинглар! Улар у (Қуръон)дан яшириниш учун кўкракларини буришмоқда[6]. Билиб қўйинг, кийимларига бурканиб олганида ҳам Аллоҳ уларнинг яширган ва ошкор қилган нарсаларини билади. У диллардагини аниқ билади.

وَمَا مِن دَآبَّةٍ فِي الأَرْضِ إِلاَّ عَلَى اللّهِ رِزْقُهَا وَيَعْلَمُ مُسْتَقَرَّهَا وَمُسْتَوْدَعَهَا كُلٌّ فِي كِتَابٍ مُّبِينٍ {6}

(Ҳуд 11/6)

Ер юзида ризқи Аллоҳга оид бўлмаган ҳеч қандай тирик жонзот йўқ. Аллоҳ уларнинг яшаб турган жойини ҳам, оромгоҳини ҳам билади[7]. (Буларнинг) барчаси равшан китобда (ёзиб қўйилади)[8].

وَهُوَ الَّذِي خَلَق السَّمَاوَاتِ وَالأَرْضَ فِي سِتَّةِ أَيَّامٍ وَكَانَ عَرْشُهُ عَلَى الْمَاء لِيَبْلُوَكُمْ أَيُّكُمْ أَحْسَنُ عَمَلاً وَلَئِن قُلْتَ إِنَّكُم مَّبْعُوثُونَ مِن بَعْدِ الْمَوْتِ لَيَقُولَنَّ الَّذِينَ كَفَرُواْ إِنْ هَـذَا إِلاَّ سِحْرٌ مُّبِينٌ {7}

(Ҳуд 11/7)

У осмонлар ва ерни – Ўзининг ҳукмронлиги (бошқарув арши)[9] сув устида эканида яратди. Қай бирингизнинг амали чиройли еканини синаб-белгилаш учун шундай қилди[10]. Агар: “Ўлгандан кЕйин қайта тириласиз”- десанг, (Қуръонга) ишонмаган-кофирлар: “Бу аниқ сеҳрдан бошқа нарса эмас”, дейди.

وَلَئِنْ أَخَّرْنَا عَنْهُمُ الْعَذَابَ إِلَى أُمَّةٍ مَّعْدُودَةٍ لَّيَقُولُنَّ مَا يَحْبِسُهُ أَلاَ يَوْمَ يَأْتِيهِمْ لَيْسَ مَصْرُوفًا عَنْهُمْ وَحَاقَ بِهِم مَّا كَانُواْ بِهِ يَسْتَهْزِؤُونَ {8}

(Ҳуд 11/8)

Агар улардан азобни маълум бир вақтга кечиктириб қўйсак: “Уни нима ушлаб турибди?”, дЕйишади. Билиб қўйинг! Уларга азоб келган куни (азоб) улардан четлатилмайди ва масхара қилган нарсалари[11] уларни қуршаб олади.

وَلَئِنْ أَذَقْنَا الإِنْسَانَ مِنَّا رَحْمَةً ثُمَّ نَزَعْنَاهَا مِنْهُ إِنَّهُ لَيَئُوسٌ كَفُورٌ {9}

(Ҳуд 11/9)

Агар инсонга Ўз тарафимиздан бир яхшилик тоттириб, кЕйин уни қайтариб олсак умидсизлашиб[12], (ортидан) нонкўр бўлиб олади.

وَلَئِنْ أَذَقْنَاهُ نَعْمَاء بَعْدَ ضَرَّاء مَسَّتْهُ لَيَقُولَنَّ ذَهَبَ السَّيِّئَاتُ عَنِّي إِنَّهُ لَفَرِحٌ فَخُورٌ {10}

(Ҳуд 11/10)

Унга етган қийинчиликдан кЕйин унга ноз-неъмат тоттирсак, “Мендан ёмонликлар кетди”- дЕйди, аниқ хурсанд бўлиб фахрланади[13].

إِلاَّ الَّذِينَ صَبَرُواْ وَعَمِلُواْ الصَّالِحَاتِ أُوْلَـئِكَ لَهُم مَّغْفِرَةٌ وَأَجْرٌ كَبِيرٌ {11}

(Ҳуд 11/11)

(Яхши-ёмон кунга) сабр-бардош қилиб, яхши ишларни амалга оширганлар бундай эмас. (Гуноҳу жазоси) кечириб юбориш ва ажр-мукофот улар учундир.

فَلَعَلَّكَ تَارِكٌ بَعْضَ مَا يُوحَى إِلَيْكَ وَضَآئِقٌ بِهِ صَدْرُكَ أَن يَقُولُواْ لَوْلاَ أُنزِلَ عَلَيْهِ كَنزٌ أَوْ جَاء مَعَهُ مَلَكٌ إِنَّمَا أَنتَ نَذِيرٌ وَاللّهُ عَلَى كُلِّ شَيْءٍ وَكِيلٌ {12}

(Ҳуд 11/12)

(Эй Муҳаммад!) Уларнинг: “Унга хазина берилса ёки ўзи билан бирга бир фаришта келса бўлмасмиди?”- дегани учун, сенга ваҳий қилинган (Қуръон)дан бир қисмини тарк қилишинг ва у билан юрагинг сиқилиши мумкин[14]. Сен фақат огоҳлантирувчисан. Ҳамма нарсага вакил (бошқарувчи) Аллоҳдир.

أَمْ يَقُولُونَ افْتَرَاهُ قُلْ فَأْتُواْ بِعَشْرِ سُوَرٍ مِّثْلِهِ مُفْتَرَيَاتٍ وَادْعُواْ مَنِ اسْتَطَعْتُم مِّن دُونِ اللّهِ إِن كُنتُمْ صَادِقِينَ {13}

(Ҳуд 11/13)

Ёки улар: “Қуръонни Муҳаммад тўқиган”, демоқдами? “Агар иддаонгизда ҳақли бўлсангиз, Аллоҳдан бошқа кимни чақира олсангиз ҳаммасини (ёрдамга) чақириб, ўзингиз Қуръондаги билан бир хил ўнта тўқилган сура келтириб кўринглар-чи”, де (уларга)[15].

فَإِن لَّمْ يَسْتَجِيبُواْ لَكُمْ فَاعْلَمُواْ أَنَّمَا أُنزِلِ بِعِلْمِ اللّهِ وَأَن لاَّ إِلَـهَ إِلاَّ هُوَ فَهَلْ أَنتُم مُّسْلِمُونَ {14}

(Ҳуд 11/14)

Агар (чақирганларингиз) сизларга жавоб қайтаролмаса (ёрдам беролмаса), билингларки, (Қуръон) фақат Аллоҳнинг илми билан нозил бўлган. У – қуллик қилинишга ҳақли ягона зотдир. Енди мусулмон бўласизларми?!

مَن كَانَ يُرِيدُ الْحَيَاةَ الدُّنْيَا وَزِينَتَهَا نُوَفِّ إِلَيْهِمْ أَعْمَالَهُمْ فِيهَا وَهُمْ فِيهَا لاَ يُبْخَسُونَ{15}

(Ҳуд 11/15)

Кимки дунё ҳаётини ва унинг зийнатини хоҳласа, уларга дунёда қилган ишларининг ҳақини тўлиқ қилиб берамиз, унда ҳеч қандай зиён кўрмайдилар[16].

أُوْلَـئِكَ الَّذِينَ لَيْسَ لَهُمْ فِي الآخِرَةِ إِلاَّ النَّارُ وَحَبِطَ مَا صَنَعُواْ فِيهَا وَبَاطِلٌ مَّا كَانُواْ يَعْمَلُونَ {16}

(Ҳуд 11/16)

Уларга охиратда ўтдан бошқа нарса берилмайдиганлар ана шулардир. Уларнинг дунёдаги ишлари йўқ бўлиб, қилган амаллари беҳуда кетади[17].

أَفَمَن كَانَ عَلَى بَيِّنَةٍ مِّن رَّبِّهِ وَيَتْلُوهُ شَاهِدٌ مِّنْهُ وَمِن قَبْلِهِ كِتَابُ مُوسَى إَمَامًا وَرَحْمَةً أُوْلَـئِكَ يُؤْمِنُونَ بِهِ وَمَن يَكْفُرْ بِهِ مِنَ الأَحْزَابِ فَالنَّارُ مَوْعِدُهُ فَلاَ تَكُ فِي مِرْيَةٍ مِّنْهُ إِنَّهُ الْحَقُّ مِن رَّبِّكَ وَلَـكِنَّ أَكْثَرَ النَّاسِ لاَ يُؤْمِنُونَ    {17}

(Ҳуд 11/17)

Улар яратган Егасининг очиқ ҳужжати (Қуръони)га асосланган инсон каби бўладими? Яратган Егаси тарафидан юборилган гувоҳ уни ўқиб беради, Мусонинг ундан аввал йўлбошчи[18] ва раҳмат бўлган китоби уни қўллаб-қувватлайди. Ана шулар Қуръонга ишонади.  Қайси бир тоифа Қуръонни инкор қилса, унинг ваъда қилингани жаҳаннам бўлади. Шунинг учун, Қуръондан асло шубҳаланма. Албатта, у яратган Эгангдан келган ҳақ (китоб)дир. Лекин, инсонларнинг кўпчилиги (бунга) ишонмайди.

وَمَنْ أَظْلَمُ مِمَّنِ افْتَرَى عَلَى اللّهِ كَذِبًا أُوْلَـئِكَ يُعْرَضُونَ عَلَى رَبِّهِمْ وَيَقُولُ الأَشْهَادُ هَـؤُلاء الَّذِينَ كَذَبُواْ عَلَى رَبِّهِمْ أَلاَ لَعْنَةُ اللّهِ عَلَى الظَّالِمِينَ {18}

(Ҳуд 11/18)

Аллоҳга ёлғон тўнкагандан ҳам золимроқ бири борми? Ундай кишилар яратган Егаси (ҳукми)га чиқарилиб, гувоҳлар (улар ҳақида): “Ўзларининг яратган Егасига ёлғон тўнкаганлар мана шулардир!”, дЕйди. Билиб қўйинг, Аллоҳнинг лаънати золимларга бўлади.

الَّذِينَ يَصُدُّونَ عَن سَبِيلِ اللّهِ وَيَبْغُونَهَا عِوَجًا وَهُم بِالآخِرَةِ هُمْ كَافِرُونَ{19}

(Ҳуд 11/19)

Улар – Аллоҳнинг йўлидан тўсадиган, у йўлни егри кўрсатишга уринадиган кишилардир. Улар охиратга ишонмайди.

أُولَـئِكَ لَمْ يَكُونُواْ مُعْجِزِينَ فِي الأَرْضِ وَمَا كَانَ لَهُم مِّن دُونِ اللّهِ مِنْ أَوْلِيَاء يُضَاعَفُ لَهُمُ الْعَذَابُ مَا كَانُواْ يَسْتَطِيعُونَ السَّمْعَ وَمَا كَانُواْ يُبْصِرُونَ{20}

(Ҳуд 11/20)

Ана шулар ер юзида қочиб-қутулолмаган, уларни Аллоҳ ила ораларига кирадиган ҳимоячи дўстлари ҳам бўлмаган. Уларга азоб икки баробар қилиб берилади. Улар (ҳаққа) қулоқ солишга ва (ҳақни) кўришга тоқат қилмаган.

أُوْلَـئِكَ الَّذِينَ خَسِرُواْ أَنفُسَهُمْ وَضَلَّ عَنْهُم مَّا كَانُواْ يَفْتَرُونَ{21}

(Ҳуд 11/21)

Ана шулар – ўзларини хонавайрон қилди. Тўқиб чиқарган (воситачи ва шафоатчи илоҳ)лари йўққа чиқди.

لاَ جَرَمَ أَنَّهُمْ فِي الآخِرَةِ هُمُ الأَخْسَرُونَ{22}

(Ҳуд 11/22)

Шубҳа йўқки, улар охиратда қаттиқ зиён кўрувчи – хонавайрон бўлувчилардир[19].

إِنَّ الَّذِينَ آمَنُواْ وَعَمِلُواْ الصَّالِحَاتِ وَأَخْبَتُواْ إِلَى رَبِّهِمْ أُوْلَـئِكَ أَصْحَابُ الجَنَّةِ هُمْ فِيهَا خَالِدُونَ{23}

(Ҳуд 11/23)

(Аллоҳга) ишониб, яхши ишларни амалга оширган ва яратган Эгасига чин кўнгилдан бўйсунганлар – ана шулар жаннат аҳлидир. Улар унда ўлимсиз қолади.

مَثَلُ الْفَرِيقَيْنِ كَالأَعْمَى وَالأَصَمِّ وَالْبَصِيرِ وَالسَّمِيعِ هَلْ يَسْتَوِيَانِ مَثَلاً أَفَلاَ تَذَكَّرُونَ {24}

(Ҳуд 11/24)

Икки тоифанинг аҳволи – кўр ва кар одам билан кўрадиган ва ешитадиган одамнинг аҳволига ўхшайди? Бу иккаласи бир хил бўладими? Ўйланмайсизларми?[20]

وَلَقَدْ أَرْسَلْنَا نُوحًا إِلَى قَوْمِهِ إِنِّي لَكُمْ نَذِيرٌ مُّبِينٌ {25}

(Ҳуд 11/25)

Шубҳасизки, Нуҳни ўз қавмига элчи қилиб юборганмиз. (У ўз қавмига шундай деди): “Мен сизларни очиқ-ойдин огоҳлантирувчиман.

أَن لاَّ تَعْبُدُواْ إِلاَّ اللّهَ إِنِّيَ أَخَافُ عَلَيْكُمْ عَذَابَ يَوْمٍ أَلِيمٍ {26}

(Ҳуд 11/26)

Аллоҳдан бошқасига қуллик қилмаслигингиз учун (огоҳлантиряпман). Мен сизларга аламли бир куннинг азоби келишидан қўрқяпман.”

فَقَالَ الْمَلأُ الَّذِينَ كَفَرُواْ مِن قِوْمِهِ مَا نَرَاكَ إِلاَّ بَشَرًا مِّثْلَنَا وَمَا نَرَاكَ اتَّبَعَكَ إِلاَّ الَّذِينَ هُمْ أَرَاذِلُنَا بَادِيَ الرَّأْيِ وَمَا نَرَى لَكُمْ عَلَيْنَا مِن فَضْلٍ بَلْ نَظُنُّكُمْ كَاذِبِينَ {27}

(Ҳуд 11/27)

Қавмининг (унга) ишонмаган-кофир етакчилари шундай деди: “Биз сени фақат ўзимизга ўхшаган инсон деб кўрамиз. Ҳамда сенга ичимиздаги енг паст табақади инсонлар ўйланмасдан ергашиб кетаётганини кўряпмиз. Бизга нисбатан сизларда бирорта ортиқча нарса кўрмаяпмиз. Балки, сизларни ёлғончи деб ўйлаяпмиз[21].”

قَالَ يَا قَوْمِ أَرَأَيْتُمْ إِن كُنتُ عَلَى بَيِّنَةٍ مِّن رَّبِّيَ وَآتَانِي رَحْمَةً مِّنْ عِندِهِ فَعُمِّيَتْ عَلَيْكُمْ أَنُلْزِمُكُمُوهَا وَأَنتُمْ لَهَا كَارِهُونَ {28}

(Ҳуд 11/28)

Нуҳ айтдики: “Эй халқим! Бир ўйлаб кўрдингизми? Агар мен яратган Эгамдан келган аниқ ҳужжатга асосланган бўлсам ҳамда У менга Ўз ҳузуридан бир яхшилик[22] берган бўлса-ю, сизлар кўрлик қилаётган бўлсангиз, сизлар хоҳламаган ҳолда уни сизларга мажбур қабул қилдира олармидик[23]?

وَيَا قَوْمِ لا أَسْأَلُكُمْ عَلَيْهِ مَالاً إِنْ أَجْرِيَ إِلاَّ عَلَى اللّهِ وَمَآ أَنَاْ بِطَارِدِ الَّذِينَ آمَنُواْ إِنَّهُم مُّلاَقُو رَبِّهِمْ وَلَـكِنِّيَ أَرَاكُمْ قَوْمًا تَجْهَلُونَ {29}

(Ҳуд 11/29)

Эй халқим! Даъватим учун сиздан мол-давлат сўрамайман[24]. Менга бериладиган ажр-мукофот фақат Аллоҳга тегишли. Мен (менга тушган ваҳийга) ишонганларни ёнимдан ҳайдамайман. Улар албатта яратган Эгасига (ёруғ юз билан) йўлиқади. Лекин, сизни жоҳиллик қилаётган қавм еканингизни кўряпман.

وَيَا قَوْمِ مَن يَنصُرُنِي مِنَ اللّهِ إِن طَرَدتُّهُمْ أَفَلاَ تَذَكَّرُونَ {30}

(Ҳуд 11/30)

Эй халқим! Агар уларни ҳайдаб юборсам, мени Аллоҳдан ким қутқаради?! Ўйлаб кўрмайсизми?

وَلاَ أَقُولُ لَكُمْ عِندِي خَزَآئِنُ اللّهِ وَلاَ أَعْلَمُ الْغَيْبَ وَلاَ أَقُولُ إِنِّي مَلَكٌ وَلاَ أَقُولُ لِلَّذِينَ تَزْدَرِي أَعْيُنُكُمْ لَن يُؤْتِيَهُمُ اللّهُ خَيْرًا اللّهُ أَعْلَمُ بِمَا فِي أَنفُسِهِمْ إِنِّي إِذًا لَّمِنَ الظَّالِمِينَ {31}

(Ҳуд 11/31)

Мен сизларга “Менда Аллоҳнинг хазиналари бор”- демайман. Мен ғайбни билмайман. “Мен фариштаман”- демайман. Сизлар менсимаган инсонлар ҳақида “Аллоҳ уларга асло яхшилик бермайди”- демайман. Аллоҳ уларнинг ичидагини жуда яхши билади. (Агар бундай десам) мен золимлардан бўлиб қоламан” (деди Нуҳ).

قَالُواْ يَا نُوحُ قَدْ جَادَلْتَنَا فَأَكْثَرْتَ جِدَالَنَا فَأْتَنِا بِمَا تَعِدُنَا إِن كُنتَ مِنَ الصَّادِقِينَ {32}

(Ҳуд 11/32)

Улар: “Эй Нуҳ! Биз билан тортишдинг, тортишувимизни чўзиб юбординг. Агар ростгўй бўлсанг бизни қўрқитаётган азобни ҳозир келтир-чи!”- дедилар.

قَالَ إِنَّمَا يَأْتِيكُم بِهِ اللّهُ إِن شَاء وَمَا أَنتُم بِمُعْجِزِينَ {33}

(Ҳуд 11/33)

Нуҳ айтди: “Агар келтиришни хоҳласа уни сизларга фақат Аллоҳ келтиради. Сиз ундан қочиб қутула олмайсиз.

وَلاَ يَنفَعُكُمْ نُصْحِي إِنْ أَرَدتُّ أَنْ أَنصَحَ لَكُمْ إِن كَانَ اللّهُ يُرِيدُ أَن يُغْوِيَكُمْ هُوَ رَبُّكُمْ وَإِلَيْهِ تُرْجَعُونَ {34}

(Ҳуд 11/34)

Сизларга насиҳат қилмоқчи бўлганим билан, агар Аллоҳ сизларни азоблашни хоҳлаб бўлган бўлса, насиҳатим сизларга фойда бермайди. Сизларни яратган Эгангиз Удир. Унга қайтасиз.”

أَمْ يَقُولُونَ افْتَرَاهُ قُلْ إِنِ افْتَرَيْتُهُ فَعَلَيَّ إِجْرَامِي وَأَنَاْ بَرِيءٌ مِّمَّا تُجْرَمُونَ {35}

(Ҳуд 11/35)

Ёки улар: “Қуръонни (Муҳаммаднинг) ўзи тўқиб олди”, демоқдами? Айт: “Агар уни ўзим тўқиган бўлсам, жиноятим ўз зиёнимга. Лекин, мен сизлар қилаётган жиноятдан[25] покман.”

وَأُوحِيَ إِلَى نُوحٍ أَنَّهُ لَن يُؤْمِنَ مِن قَوْمِكَ إِلاَّ مَن قَدْ آمَنَ فَلاَ تَبْتَئِسْ بِمَا كَانُواْ يَفْعَلُونَ {36}

(Ҳуд 11/36)

Нуҳга шундай ваҳий қилинди: “Халқингдан (шу вақтгача) ишонганлардан бошқа ҳеч ким (енди) ишонмайди. Енди, кофирларнинг қилмиши учун қайғурма[26].

وَاصْنَعِ الْفُلْكَ بِأَعْيُنِنَا وَوَحْيِنَا وَلاَ تُخَاطِبْنِي فِي الَّذِينَ ظَلَمُواْ إِنَّهُم مُّغْرَقُونَ {37}

(Ҳуд 11/37)

Бизнинг назоратимиз остида ва ваҳийимизга кўра кема яса[27]. Золимлар ҳақида менга мурожаат қилма. Улар аниқ ғарқ бўлади.”

وَيَصْنَعُ الْفُلْكَ وَكُلَّمَا مَرَّ عَلَيْهِ مَلأٌ مِّن قَوْمِهِ سَخِرُواْ مِنْهُ قَالَ إِن تَسْخَرُواْ مِنَّا فَإِنَّا نَسْخَرُ مِنكُمْ كَمَا تَسْخَرُونَ {38}

(Ҳуд 11/38)

Кемани ясаётганида, ҳар сафар ёнидан халқининг зодагонлари ўтаётиб Нуҳни масхара қилди. Нуҳ еса: “(Ҳозирча) бизни масхара қилаётган бўлсанглар,  (яқинда) биз ҳам сизларни – сиз бизни масхара қилгандек масхара қиламиз.

فَسَوْفَ تَعْلَمُونَ مَن يَأْتِيهِ عَذَابٌ يُخْزِيهِ وَيَحِلُّ عَلَيْهِ عَذَابٌ مُّقِيمٌ {39}

(Ҳуд 11/39)

Хорловчи азобни кимга келишини ва унга давомли азоб келишини яқинда билиб оласиз”, деди.

حَتَّى إِذَا جَاء أَمْرُنَا وَفَارَ التَّنُّورُ قُلْنَا احْمِلْ فِيهَا مِن كُلٍّ زَوْجَيْنِ اثْنَيْنِ وَأَهْلَكَ إِلاَّ مَن سَبَقَ عَلَيْهِ الْقَوْلُ وَمَنْ آمَنَ وَمَا آمَنَ مَعَهُ إِلاَّ قَلِيلٌ {40}

(Ҳуд 11/40)

Ниҳоят, (азоб ҳақидаги) буйруғимиз келиб[28], тандир қайнаганида[29] Нуҳга шундай дедик: “Ҳар бир жуфт туридан иккитадан, аввалдан унга (мўмин бўлмайди деб) қарор чиққанлардан ташқари оилангни ва мўминларни кемага олиб чиқ. Нуҳнинг ёнидаги ишонган-мўминлар жуда озчилик эди.

وَقَالَ ارْكَبُواْ فِيهَا بِسْمِ اللّهِ مَجْرَاهَا وَمُرْسَاهَا إِنَّ رَبِّي لَغَفُورٌ رَّحِيمٌ {41}

(Ҳуд 11/41)

Нуҳ айтди: “Кемага чиқинглар, унинг сузиши ҳам, бориб тўхташи ҳам Аллоҳнинг номи биландир. Ҳақиқатда, яратган Эгам (кемага чиққан мўминлар учун гуноҳу жазосини) кечирувчидир, езгулик ва неъмат улашувчидир.

وَهِيَ تَجْرِي بِهِمْ فِي مَوْجٍ كَالْجِبَالِ وَنَادَى نُوحٌ ابْنَهُ وَكَانَ فِي مَعْزِلٍ يَا بُنَيَّ ارْكَب مَّعَنَا وَلاَ تَكُن مَّعَ الْكَافِرِينَ {42}

(Ҳуд 11/42)

Кема улар билан бирга сувда ҳаракатланишга киришди. Нуҳ бир четда турган ўғлига: “Эй болагинам! Биз билан бирга кемага чиқ – кофирлар билан бирга бўлма”, деб нидо қилди.

قَالَ سَآوِي إِلَى جَبَلٍ يَعْصِمُنِي مِنَ الْمَاء قَالَ لاَ عَاصِمَ الْيَوْمَ مِنْ أَمْرِ اللّهِ إِلاَّ مَن رَّحِمَ وَحَالَ بَيْنَهُمَا الْمَوْجُ فَكَانَ مِنَ الْمُغْرَقِينَ {43}

(Ҳуд 11/43)

Ўғли: “Мени сувдан сақлаб қоладиган тоққа қочиб чиқаман”, деди. Нуҳ еса: “Бугун Аллоҳ раҳм қилганлардан бошқа ҳеч ким қутулиб қололмайди”, деди. Шу аснода уларнинг орасига тўлқин кириб, ўғли ғарқ бўлганлардан бирига айланди.

وَقِيلَ يَا أَرْضُ ابْلَعِي مَاءكِ وَيَا سَمَاء أَقْلِعِي وَغِيضَ الْمَاء وَقُضِيَ الأَمْرُ وَاسْتَوَتْ عَلَى الْجُودِيِّ وَقِيلَ بُعْداً لِّلْقَوْمِ الظَّالِمِينَ {44}

(Ҳуд 11/44)

“Эй ер сувингни ют! Эй само (сувингни) тут! “, дейилди ва сув сингдирилди, иш тамомланди. Кема Жуди (тоғи)га ўрнашди ва “Золимлар қавми йўқ бўлсин!” дейилди.

وَنَادَى نُوحٌ رَّبَّهُ فَقَالَ رَبِّ إِنَّ ابُنِي مِنْ أَهْلِي وَإِنَّ وَعْدَكَ الْحَقُّ وَأَنتَ أَحْكَمُ الْحَاكِمِينَ{45}

(Ҳуд 11/45)

Нуҳ яратган Егасига нидо қилиб: “Эй яратган Эгам! Ўғлим албатта менинг оиламдан, ваъданг эса ҳақдир. Сен енг тўғри қарор берувчисан”, деди.

قَالَ يَا نُوحُ إِنَّهُ لَيْسَ مِنْ أَهْلِكَ إِنَّهُ عَمَلٌ غَيْرُ صَالِحٍ فَلاَ تَسْأَلْنِ مَا لَيْسَ لَكَ بِهِ عِلْمٌ إِنِّي أَعِظُكَ أَن تَكُونَ مِنَ الْجَاهِلِينَ.{46}

(Ҳуд 11/46)

Аллоҳ шундай деди: “Эй Нуҳ! У сенинг оилангдан эмас. Бу нотўғри ишдир[30]. Аслини билмаган нарсангни Мендан сўрама. Сени жоҳиллардан бўлиб қолмаслигингни насиҳат қиламан[31].”

قَالَ رَبِّ إِنِّي أَعُوذُ بِكَ أَنْ أَسْأَلَكَ مَا لَيْسَ لِي بِهِ عِلْمٌ وَإِلاَّ تَغْفِرْ لِي وَتَرْحَمْنِي أَكُن مِّنَ الْخَاسِرِينَ{47}

(Ҳуд 11/47)

Нуҳ айтди: “Эй яратган Эгам! Сендан билмаган нарсамни сўрашдан Ўзингга сиғинаман. Агар мени кечириб, менга езгулик ва неъмат бермасанг, зиёнкорлардан бўлиб қоламан.”

قِيلَ يَا نُوحُ اهْبِطْ بِسَلاَمٍ مِّنَّا وَبَركَاتٍ عَلَيْكَ وَعَلَى أُمَمٍ مِّمَّن مَّعَكَ وَأُمَمٌ سَنُمَتِّعُهُمْ ثُمَّ يَمَسُّهُم مِّنَّا عَذَابٌ أَلِيمٌ {48}

(Ҳуд 11/48)

Эй Нуҳ! Кемадан туш. Сенга ҳам, сен билан бирга бўлган умматларга ҳам Биздан салом ва баракатлар бўлсин. Яна бошқа умматлар ҳам бор, уларни фаровон яшашига имкон берамиз, кЕйин уларни Бизнинг аламли азобимиз тутади[32].

تِلْكَ مِنْ أَنبَاء الْغَيْبِ نُوحِيهَا إِلَيْكَ مَا كُنتَ تَعْلَمُهَا أَنتَ وَلاَ قَوْمُكَ مِن قَبْلِ هَـذَا فَاصْبِرْ إِنَّ الْعَاقِبَةَ لِلْمُتَّقِينَ {49}

(Ҳуд 11/49)

(Эй Муҳаммад!) Билинмаган (ғайб) хабарлардан бўлмиш бу (қисса)ни ваҳий орқали сенга Биз билдиряпмиз. Бундан аввал уни сен ҳам, қавминг ҳам билмас эди. Шундай екан, бардош қил[33]. Бахтли оқибат гуноҳлардан сақланганлар учундир.

وَإِلَى عَادٍ أَخَاهُمْ هُودًا قَالَ يَا قَوْمِ اعْبُدُواْ اللّهَ مَا لَكُم مِّنْ إِلَـهٍ غَيْرُهُ إِنْ أَنتُمْ إِلاَّ مُفْتَرُونَ {50}

(Ҳуд 11/50)

Од халқига (ҳам) биродарлари Ҳудни элчи қилиб юборганмиз. У: “Эй халқим! Аллоҳга қуллик қилинг. Қуллик қилишингиз учун Ундан бошқа илоҳ йўқ. Сизлар (динни) ўзларингиз тўқиб олувчисиз.

يَا قَوْمِ لا أَسْأَلُكُمْ عَلَيْهِ أَجْرًا إِنْ أَجْرِيَ إِلاَّ عَلَى الَّذِي فَطَرَنِي أَفَلاَ تَعْقِلُونَ {51}

(Ҳуд 11/51)

Эй халқим! Қилган даъватим учун сизлардан ажр-ҳақ сўрамайман. Менинг ажрим мени яратган зотга тегишли. Ақлингизни ишлатмайсизларми?!

وَيَا قَوْمِ اسْتَغْفِرُواْ رَبَّكُمْ ثُمَّ تُوبُواْ إِلَيْهِ يُرْسِلِ السَّمَاء عَلَيْكُم مِّدْرَارًا وَيَزِدْكُمْ قُوَّةً إِلَى قُوَّتِكُمْ وَلاَ تَتَوَلَّوْاْ مُجْرِمِينَ{52}

(Ҳуд 11/52)

Эй халқим! Яратган Эгангиздан (гуноҳу жазонгиз учун) кечирим сўраб, Унга тавба қилинг. Шунда У сизларга мўл-кўл ёмғир ёғдиради ва қувватингизга қувват қўшади. Жиноятчи бўлган ҳолда (тавҳиддан) бош тортманг”, (деди Ҳуд.)

قَالُواْ يَا هُودُ مَا جِئْتَنَا بِبَيِّنَةٍ وَمَا نَحْنُ بِتَارِكِي آلِهَتِنَا عَن قَوْلِكَ وَمَا نَحْنُ لَكَ بِمُؤْمِنِينَ{53}

(Ҳуд 11/53)

Улар еса: “Эй Ҳуд! Сен бизга очиқ далил келтирмадинг. Сени гапинг билан биз ўз илоҳларимизни тарк қилмаймиз ва сенга ишонмаймиз.

إِن نَّقُولُ إِلَّا اعْتَرَاكَ بَعْضُ آلِهَتِنَا بِسُوءٍ ۗ قَالَ إِنِّي أُشْهِدُ اللَّـهَ وَاشْهَدُوا أَنِّي بَرِيءٌ مِّمَّا تُشْرِكُونَ {54}

(Ҳуд 11/54)

Биз: Сени илоҳларимиздан бири жуда ёмон уриб қўйибди, деймиз холос, дедилар. Ҳуд айтдики: “Мен Аллоҳни гувоҳ қиляпман, сизлар ҳам гувоҳ бўлингларки, мен сизлар қилаётган ширк (амали)дан узоқман.

مِن دُونِهِ فَكِيدُونِي جَمِيعًا ثُمَّ لاَ تُنظِرُونِ {55}

(Ҳуд 11/55)

Аллоҳ ила ораларингизга қўйиб олган (илоҳ)ларингизнинг барчасидан узоқман. Қани менга суиқасд қилиб кўринглар-чи, кейин менга муҳлат ҳам берманглар.

إِنِّي تَوَكَّلْتُ عَلَى اللّهِ رَبِّي وَرَبِّكُم مَّا مِن دَآبَّةٍ إِلاَّ هُوَ آخِذٌ بِنَاصِيَتِهَا إِنَّ رَبِّي عَلَى صِرَاطٍ مُّسْتَقِيمٍ {56}

(Ҳуд 11/56)

Мен менинг ҳам яратган Эгам, сизларнинг ҳам яратган Эгангиз – Аллоҳга суяниб-таяндим. Унинг бошқаруви остида бўлмаган ҳеч қандай тирик жон йўқ. Яратган Эгам тўғри йўлда[34] (бўлишга буюради).

فَإِن تَوَلَّوْاْ فَقَدْ أَبْلَغْتُكُم مَّا أُرْسِلْتُ بِهِ إِلَيْكُمْ وَيَسْتَخْلِفُ رَبِّي قَوْمًا غَيْرَكُمْ وَلاَ تَضُرُّونَهُ شَيْئًا إِنَّ رَبِّي عَلَىَ كُلِّ شَيْءٍ حَفِيظٌ{57}

(Ҳуд 11/57)

Агар (тавҳиддан) бош тортсангиз – мен зиммамдаги элчилик вазифасини сизларга етказиб қўйдим – яратган Эгам (сизни ҳалок қилиб) ўрнингизга бошқа қавмни келтириб қўяди ва сиз унга ҳеч қандай зарар беролмайсиз. Яратган Эгам ҳамма нарсани назорат қилиб туради” (деди Ҳуд.)

وَلَمَّا جَاء أَمْرُنَا نَجَّيْنَا هُودًا وَالَّذِينَ آمَنُواْ مَعَهُ بِرَحْمَةٍ مِّنَّا وَنَجَّيْنَاهُم مِّنْ عَذَابٍ غَلِيظٍ {58}

(Ҳуд 11/58)

Ва ниҳоят (азоб ҳақидаги) буйруғимиз келганида Ҳудни ва у билан бирга мўминларни Ўз марҳаматимиз билан қутқариб қолдик, уларни даҳшатли (оғир) азобдан қутқариб қолдик.

وَتِلْكَ عَادٌ جَحَدُواْ بِآيَاتِ رَبِّهِمْ وَعَصَوْاْ رُسُلَهُ وَاتَّبَعُواْ أَمْرَ كُلِّ جَبَّارٍ عَنِيدٍ{59}

(Ҳуд 11/59)

Ана шулар Од қавмидир – яратган Егасининг оятларини инкор қилдилар, Унинг элчиларига қарши чиқиб, ҳар турли қайсар-у безори (йўлбошчилари)га ергашдилар.

وَأُتْبِعُواْ فِي هَـذِهِ الدُّنْيَا لَعْنَةً وَيَوْمَ الْقِيَامَةِ أَلا إِنَّ عَادًا كَفَرُواْ رَبَّهُمْ أَلاَ بُعْدًا لِّعَادٍ قَوْمِ هُودٍ {60}

(Ҳуд 11/60)

Улар дунёда ҳам лаънатланди[35], охиратда ҳам (лаънатланади). Билиб қўйинг, Од қавми ўз яратган Егасининг оятларини тан олмади. Билиб қўйинг, Ҳуд қавми – Од йўқ бўлсин!

وَإِلَى ثَمُودَ أَخَاهُمْ صَالِحًا قَالَ يَا قَوْمِ اعْبُدُواْ اللّهَ مَا لَكُم مِّنْ إِلَـهٍ غَيْرُهُ هُوَ أَنشَأَكُم مِّنَ الأَرْضِ وَاسْتَعْمَرَكُمْ فِيهَا فَاسْتَغْفِرُوهُ ثُمَّ تُوبُواْ إِلَيْهِ إِنَّ رَبِّي قَرِيبٌ مُّجِيبٌ{61}

(Ҳуд 11/61)

Самуд қавмига биродари Солиҳни элчи қилиб юборганмиз. У шундай деган: “Эй халқим! Аллоҳга қуллик қилинг, қуллик қилишингиз учун Ундан бошқа илоҳ йўқ. У сизларни (бошланғичда) ердан яратиб етиштирди ва сиздан уни ободлаштиришни талаб қилди. Шундай екан, Ундан (гуноҳу жазонгиз учун) кечирим сўраб, унга тавба қилинг. Шубҳасизки, яратган Эгам яқиндир, жавоб қайтарувчидир.

قَالُواْ يَا صَالِحُ قَدْ كُنتَ فِينَا مَرْجُوًّا قَبْلَ هَـذَا أَتَنْهَانَا أَن نَّعْبُدَ مَا يَعْبُدُ آبَاؤُنَا وَإِنَّنَا لَفِي شَكٍّ مِّمَّا تَدْعُونَا إِلَيْهِ مُرِيبٍ{62}

(Ҳуд 11/62)

Улар шундай деди: “Эй Солиҳ! Бундан олдин сен орамизда (сендан яхшиликлар) умид қилинган бири эдинг. Эндиликда, оталаримиз қуллик қилиб келган нарсаларга қуллик қилишимиздан бизни ман етасанми? Сен бизни даъват қилаётган нарсадан иккиланиб шубҳаланяпмиз.”

قَالَ يَا قَوْمِ أَرَأَيْتُمْ إِن كُنتُ عَلَى بَيِّنَةً مِّن رَّبِّي وَآتَانِي مِنْهُ رَحْمَةً فَمَن يَنصُرُنِي مِنَ اللّهِ إِنْ عَصَيْتُهُ فَمَا تَزِيدُونَنِي غَيْرَ تَخْسِيرٍ{63}

(Ҳуд 11/63)

У шундай деди: “Эй халқим! Агар мен яратган Эгамдан келган очиқ-ойдин далилга асосланган бўлсам, Ундан менга яхшилик келган бўлса-чи, деб бир ўйлаб кўрмайсизларми? Шундай екан, агар Унга қарши чиқсам, мени Аллоҳдан ким қутқаради? Сизлар менга зиён орттиришдан бошқа нарсага ярамайсиз.

وَيَا قَوْمِ هَـذِهِ نَاقَةُ اللّهِ لَكُمْ آيَةً فَذَرُوهَا تَأْكُلْ فِي أَرْضِ اللّهِ وَلاَ تَمَسُّوهَا بِسُوءٍ فَيَأْخُذَكُمْ عَذَابٌ قَرِيبٌ{64}

(Ҳуд 11/64)

Эй халқим! Мана бу Аллоҳнинг урғочи туяси сизлар учун оят-ҳужжатдир. Уни тек қўйинглар – Аллоҳнинг ерида ўтлаб юраверсин. Унга ёмонлик қилманглар, акс ҳолда кўп ўтмай азобга гирифтор бўласиз.” (деди Солиҳ)

فَعَقَرُوهَا فَقَالَ تَمَتَّعُواْ فِي دَارِكُمْ ثَلاَثَةَ أَيَّامٍ ذَلِكَ وَعْدٌ غَيْرُ مَكْذُوبٍ {65}

(Ҳуд 11/65)

Шунга қарамасдан, Самуд халқи туянинг оёқларини кесиб ўлдирди. Шунда Солиҳ уларга: “Юртингизда уч кун баҳраманд бўлиб туринглар. Бу – ёлғон бўлиб чиқмайдиган таҳдиддир”, деди.

فَلَمَّا جَاء أَمْرُنَا نَجَّيْنَا صَالِحًا وَالَّذِينَ آمَنُواْ مَعَهُ بِرَحْمَةٍ مِّنَّا وَمِنْ خِزْيِ يَوْمِئِذٍ إِنَّ رَبَّكَ هُوَ الْقَوِيُّ الْعَزِيزُ {66}

(Ҳуд 11/66)

Ва ниҳоят (азоб ҳақидаги) буйруғимиз келганида Солиҳни ва у билан бирга мўминларни Ўз марҳаматимиз билан (ҳалок бўлишдан) ва ўша кунги хорликдан қутқариб қолдик. Шубҳасизки, яратган Эганг кучлидир, ғолиб ва устундир.

وَأَخَذَ الَّذِينَ ظَلَمُواْ الصَّيْحَةُ فَأَصْبَحُواْ فِي دِيَارِهِمْ جَاثِمِينَ {67}

(Ҳуд 11/67)

Зулм қилганларни даҳшатли овоз босди-да, тонгга яқин турган ерларида дум тушиб қотиб қолишди.

كَأَن لَّمْ يَغْنَوْاْ فِيهَا أَلاَ إِنَّ ثَمُودَ كَفرُواْ رَبَّهُمْ أَلاَ بُعْدًا لِّثَمُودَ {68}

(Ҳуд 11/68)

Гўёки юртларида фаровонликда яшамагандек бўлиб қолдилар. Билиб қўйинг! Самуд халқи ўзларининг яратган Эгасига кофир бўлди. Билиб қўйинг! Йўқ бўлсин Самуд халқи!

وَلَقَدْ جَاءتْ رُسُلُنَا إِبْرَاهِيمَ بِالْبُـشْرَى قَالُواْ سَلاَمًا قَالَ سَلاَمٌ فَمَا لَبِثَ أَن جَاء بِعِجْلٍ حَنِيذٍ {69}

(Ҳуд 11/69)

Элчиларимиз Иброҳимга хушхабар келтириб унга салом берди, Иброҳим ҳам салом берди-ю, кўп ўтмай қовурилган бузоқ келтирди.

فَلَمَّا رَأَى أَيْدِيَهُمْ لاَ تَصِلُ إِلَيْهِ نَكِرَهُمْ وَأَوْجَسَ مِنْهُمْ خِيفَةً قَالُواْ لاَ تَخَفْ إِنَّا أُرْسِلْنَا إِلَى قَوْمِ لُوطٍ {70}

(Ҳуд 11/70)

Егуликка қўл узатмаётганини кўриб, (Иброҳим) улардан ётинқиради ва улардан қўрқишни бошлаганида, улар: “Қўрқма, биз Лут қавмига юборилганмиз”, деди.

وَامْرَأَتُهُ قَآئِمَةٌ فَضَحِكَتْ فَبَشَّرْنَاهَا بِإِسْحَقَ وَمِن وَرَاء إِسْحَقَ يَعْقُوبَ {71}

(Ҳуд 11/71)

Аёли тик турган эди, (хушхабарни эшитиб) кулиб юборди. Шунда унга Исҳоқни, Исҳоқнинг ортидан Яъқубни хушхабар қилдик.

قَالَتْ يَا وَيْلَتَى أَأَلِدُ وَأَنَاْ عَجُوزٌ وَهَـذَا بَعْلِي شَيْخًا إِنَّ هَـذَا لَشَيْءٌ عَجِيبٌ {72}

(Ҳуд 11/72)

У аёл: “Вой шўрим! Мен ўзим кампир, бу еса чолим – қариб қолган бўла туриб мен туғаманми? Бу қизиқ нарса-ку!” деди.

قَالُواْ أَتَعْجَبِينَ مِنْ أَمْرِ اللّهِ رَحْمَتُ اللّهِ وَبَرَكَاتُهُ عَلَيْكُمْ أَهْلَ الْبَيْتِ إِنَّهُ حَمِيدٌ مَّجِيدٌ {73}

(Ҳуд 11/73)

Улар: “Аллоҳнинг амридан ажабланасанми? Эй хонадон егалари! Сизларга Аллоҳнинг раҳмати ва баракати бўлсин. У мақтовга лойиқдир, жуда улуғдир”, дедилар.

فَلَمَّا ذَهَبَ عَنْ إِبْرَاهِيمَ الرَّوْعُ وَجَاءتْهُ الْبُشْرَى يُجَادِلُنَا فِي قَوْمِ لُوطٍ {74}

(Ҳуд 11/74)

Иброҳимдан қўрқинч кетиб, унга хушхабар келганида, элчиларимиз билан мунозарга киришди.

إِنَّ إِبْرَاهِيمَ لَحَلِيمٌ أَوَّاهٌ مُّنِيبٌ {75}

(Ҳуд 11/75)

Чунки, Иброҳим оғир-босиқ, бағри кенг ва ўзини Аллоҳга атаган киши эди.

يَا إِبْرَاهِيمُ أَعْرِضْ عَنْ هَذَا إِنَّهُ قَدْ جَاء أَمْرُ رَبِّكَ وَإِنَّهُمْ آتِيهِمْ عَذَابٌ غَيْرُ مَرْدُودٍ {76}

(Ҳуд 11/76)

Элчиларимиз: “Эй Иброҳим! Бу (тортишув)дан воз кеч. Яратган Эгангнинг амри келди – уларга қайтарилмас азоб келмоқда”, дедилар.

وَلَمَّا جَاءتْ رُسُلُنَا لُوطًا سِيءَ بِهِمْ وَضَاقَ بِهِمْ ذَرْعًا وَقَالَ هَـذَا يَوْمٌ عَصِيبٌ {77}

(Ҳуд 11/77)

Элчиларимиз Лутнинг ёнига келишганида, улар сабабли аҳволи ёмонлашди ва юраги сиқилиб: “Бу – жуда оғир кун!” деди.

وَجَاءهُ قَوْمُهُ يُهْرَعُونَ إِلَيْهِ وَمِن قَبْلُ كَانُواْ يَعْمَلُونَ السَّيِّئَاتِ قَالَ يَا قَوْمِ هَـؤُلاء بَنَاتِي هُنَّ أَطْهَرُ لَكُمْ فَاتَّقُواْ اللّهَ وَلاَ تُخْزُونِ فِي ضَيْفِي أَلَيْسَ مِنكُمْ رَجُلٌ رَّشِيدٌ {78}

(Ҳуд 11/78)

Қавми шошилиб Лутнинг ёнига келди. Улар бундан олдин ёмон ишлар қилишар эди. Лут шундай деди: “Эй қавмим! Мана менинг қизларим – улар сизларга покдир (уларга уйланинг). Аллоҳга нисбатан гуноҳ қилишдан сақланинг. Меҳмонларим ёнида мени шарманда қилманг. Орангизда ақли-ҳуши жойида (бирорта ҳам) одам йўқми?!

قَالُواْ لَقَدْ عَلِمْتَ مَا لَنَا فِي بَنَاتِكَ مِنْ حَقٍّ وَإِنَّكَ لَتَعْلَمُ مَا نُرِيدُ {79}

(Ҳуд 11/79)

Улар: “Қизларингда бизни ишимиз йўқлигини яхши биласан. Бизни нима хоҳлашимизни ҳам биласан”, дедилар.

قَالَ لَوْ أَنَّ لِي بِكُمْ قُوَّةً أَوْ آوِي إِلَى رُكْنٍ شَدِيدٍ {80}

(Ҳуд 11/80)

Лут: “Қанийди сизларга қарши кучим бўлганида ёки мустаҳкам бир ерга беркиниб олган бўлсам!”, деди.

قَالُواْ يَا لُوطُ إِنَّا رُسُلُ رَبِّكَ لَن يَصِلُواْ إِلَيْكَ فَأَسْرِ بِأَهْلِكَ بِقِطْعٍ مِّنَ اللَّيْلِ وَلاَ يَلْتَفِتْ مِنكُمْ أَحَدٌ إِلاَّ امْرَأَتَكَ إِنَّهُ مُصِيبُهَا مَا أَصَابَهُمْ إِنَّ مَوْعِدَهُمُ الصُّبْحُ أَلَيْسَ الصُّبْحُ بِقَرِيبٍ {81}

(Ҳуд 11/81)

Элчиларимиз Лутга шундай деди: “Эй Лут! Биз яратган Эгангнинг элчиларимиз – қавминг сенга теголмайди. Сен кечанинг бир бўлагида оилангни олиб йўлга чиқ. Орангиздан ҳеч ким (йўлда) орқасига қарамасин, хотининг бундан мустасно. Чунки, қавмингга келадиган азоб унга ҳам келади. Уларнинг (ҳалок бўлиш ҳақида) белгиланган вақти тонг вақтидир. Тонг вақти яқин эмасми?

فَلَمَّا جَاء أَمْرُنَا جَعَلْنَا عَالِيَهَا سَافِلَهَا وَأَمْطَرْنَا عَلَيْهَا حِجَارَةً مِّن سِجِّيلٍ مَّنضُودٍ {82}

(Ҳуд 11/82)

Амримиз келганида у юртни остини устун қилиб, тепасига пишиб етилган лава тошларини кет-ма кет ёғдириб юбордик.

مُّسَوَّمَةً عِندَ رَبِّكَ وَمَا هِيَ مِنَ الظَّالِمِينَ بِبَعِيدٍ {83}

(Ҳуд 11/83)

(У тошлар) яратган Эганг ҳузурида белгилаб ўйилган эди. У[36] золимлардан (Макка халқидан) узоқ эмас.

وَإِلَى مَدْيَنَ أَخَاهُمْ شُعَيْبًا قَالَ يَا قَوْمِ اعْبُدُواْ اللّهَ مَا لَكُم مِّنْ إِلَـهٍ غَيْرُهُ وَلاَ تَنقُصُواْ الْمِكْيَالَ وَالْمِيزَانَ إِنِّيَ أَرَاكُم بِخَيْرٍ وَإِنِّيَ أَخَافُ عَلَيْكُمْ عَذَابَ يَوْمٍ مُّحِيطٍ {84}

(Ҳуд 11/84)

Мадян аҳолисига ҳам ўзларининг биродари Шуайбни элчи қилиб юбордик. У шундай деди: “Эй халқим! Аллоҳга қуллик қилинг. Қуллик қилишингиз учун Ундан бошқа илоҳ йўқ. Ўлчов ва тарозидан уриб қолманг. Ҳозир сизларни фаровонликда кўряпман. Албатта, сизларга қуршаб олувчи куннинг азоби (келиши)дан қўрқаман.

وَيَا قَوْمِ أَوْفُواْ الْمِكْيَالَ وَالْمِيزَانَ بِالْقِسْطِ وَلاَ تَبْخَسُواْ النَّاسَ أَشْيَاءهُمْ وَلاَ تَعْثَوْاْ فِي الأَرْضِ مُفْسِدِينَ {85}

(Ҳуд 11/75)

Эй халқим! Ўлчов ва тарозини адолатли шаклда (тўғри) қилиб беринг. Инсонларга нарсаларини кам қилиб берманг ва бу ерда бузғунчилик қилиб тартибсизлик чиқарманг.

بَقِيَّةُ اللّهِ خَيْرٌ لَّكُمْ إِن كُنتُم مُّؤْمِنِينَ وَمَا أَنَاْ عَلَيْكُم بِحَفِيظٍ {86}

(Ҳуд 11/86)

Агар мўмин бўлсангиз, сиз учун Аллоҳ қолдирган (ҳалол миқдор) яхшидир. Мен тепангизда қўриқчи эмасман.”

قَالُواْ يَا شُعَيْبُ أَصَلاَتُكَ تَأْمُرُكَ أَن نَّتْرُكَ مَا يَعْبُدُ آبَاؤُنَا أَوْ أَن نَّفْعَلَ فِي أَمْوَالِنَا مَا نَشَاء إِنَّكَ لَأَنتَ الْحَلِيمُ الرَّشِيدُ {87}

(Ҳуд 11/87)

Улар айтдиларки: “Эй Шуайб! Ота-боболаримиз ибодат қилиб келган (дин)ни тарк етишимиз ёки мол-мулкларимизни хоҳлаганимиздек тасарруф қилмаслигимиз ҳақида сени намозинг буюряптими? Сен мулойим, ақли-ҳуши жойида одамсан.”

قَالَ يَا قَوْمِ أَرَأَيْتُمْ إِن كُنتُ عَلَىَ بَيِّنَةٍ مِّن رَّبِّي وَرَزَقَنِي مِنْهُ رِزْقًا حَسَنًا وَمَا أُرِيدُ أَنْ أُخَالِفَكُمْ إِلَى مَا أَنْهَاكُمْ عَنْهُ إِنْ أُرِيدُ إِلاَّ الإِصْلاَحَ مَا اسْتَطَعْتُ وَمَا تَوْفِيقِي إِلاَّ بِاللّهِ عَلَيْهِ تَوَكَّلْتُ وَإِلَيْهِ أُنِيبُ {88}

(Ҳуд 11/88)

Шуайб айтдики: “Эй қавмим! Бир ўйлаб кўрдингизми? Агар мен яратган Эгамдан келган ҳужжатга асосланган бўлсам ва Ўзи менга чиройли ризқ бериб қўйган бўлса-чи! Сизларни ман этаётган нарсада ўзим унга хилоф иш қилмоқчи эмасман. Мен қўлимдан келганича фақат ислоҳ қилишни хоҳлайман. Муваффақиятга еришишим фақат Аллоҳнинг ёрдамига боғлиқ. Мен Унга суяниб-таяндим ва Унга йўналаман.

وَيَا قَوْمِ لاَ يَجْرِمَنَّكُمْ شِقَاقِي أَن يُصِيبَكُم مِّثْلُ مَا أَصَابَ قَوْمَ نُوحٍ أَوْ قَوْمَ هُودٍ أَوْ قَوْمَ صَالِحٍ وَمَا قَوْمُ لُوطٍ مِّنكُم بِبَعِيدٍ {89}

(Ҳуд 11/89)

Эй қавмим! Менга қарши чиқишингиз сизларни жиноятга олиб бормасин, (акс ҳолда) Нуҳ қавмига, Ҳуд қавмига ёки Солиҳ қавмига келган мусибатнинг бир хили сизларга ҳам келади. Лутнинг қавми сизлардан узоқ эмас.

وَاسْتَغْفِرُواْ رَبَّكُمْ ثُمَّ تُوبُواْ إِلَيْهِ إِنَّ رَبِّي رَحِيمٌ وَدُودٌ{90}

(Ҳуд 11/90)

Яратган Эгангиздан (гуноҳу жазонгизни) кечирилишини сўранг ва шу билан биргаликда (гуноҳларингиздан) Унга тавба қилинглар. Чунки, яратган Эгам езгулик ва неъмат улашувчидир, дўст тутувчидир.”

قَالُواْ يَا شُعَيْبُ مَا نَفْقَهُ كَثِيرًا مِّمَّا تَقُولُ وَإِنَّا لَنَرَاكَ فِينَا ضَعِيفًا وَلَوْلاَ رَهْطُكَ لَرَجَمْنَاكَ وَمَا أَنتَ عَلَيْنَا بِعَزِيزٍ {91}

(Ҳуд 11/91)

Улар айтдики: “Эй Шуайб! Айтаётган гапингни кўпини тушунмаяпмиз, сени орамиздаги бир заиф[37] инсон деб биламиз. Агар оиланг бўлмаганида, сени тошбўрон[38] қилиб юборар эдик. Ўзи сен бизга нисбатан азиз[39] ҳам эмассан.”

قَالَ يَا قَوْمِ أَرَهْطِي أَعَزُّ عَلَيْكُم مِّنَ اللّهِ وَاتَّخَذْتُمُوهُ وَرَاءكُمْ ظِهْرِيًّا إِنَّ رَبِّي بِمَا تَعْمَلُونَ مُحِيطٌ {92}

(Ҳуд 11/92)

Шуайб айтдики: “Эй халқим! Сиз учун оилам Аллоҳдан ҳам азизроқмики, Унга (Унинг ҳукмига) орқа ўгирдингиз. Яратган Эгам қилган ишларингизни қамраб туради.

وَيَا قَوْمِ اعْمَلُواْ عَلَى مَكَانَتِكُمْ إِنِّي عَامِلٌ سَوْفَ تَعْلَمُونَ مَن يَأْتِيهِ عَذَابٌ يُخْزِيهِ وَمَنْ هُوَ كَاذِبٌ وَارْتَقِبُواْ إِنِّي مَعَكُمْ رَقِيبٌ {93}

(Ҳуд 11/93)

Эй халқим! Қўлингиздан келганини қилинг, мен ҳам қиламан. Кимга хорловчи азоб келишини ва ким ёлғончи еканини яқинда билиб оласизлар. (Воқеаларни) кузатиб боринг, мен ҳам сизлар билан бирга кузатаман.”

وَلَمَّا جَاء أَمْرُنَا نَجَّيْنَا شُعَيْبًا وَالَّذِينَ آمَنُواْ مَعَهُ بِرَحْمَةٍ مَّنَّا وَأَخَذَتِ الَّذِينَ ظَلَمُواْ الصَّيْحَةُ فَأَصْبَحُواْ فِي دِيَارِهِمْ جَاثِمِينَ {94}

(Ҳуд 11/94)

Ва ниҳоят (азоб ҳақидаги) буйруғимиз келганида Шуайбни ва у билан бирга мўминларни Ўз марҳаматимиз билан қутқариб қолдик. Золимларни еса даҳшатли қичқириқ тутиб, турган ерларида тиз чўкиб қотиб қолишди.

كَأَن لَّمْ يَغْنَوْاْ فِيهَا أَلاَ بُعْدًا لِّمَدْيَنَ كَمَا بَعِدَتْ ثَمُودُ {95}

(Ҳуд 11/95)

Гўёки улар юртларида фаровонликда яшамагандек бўлиб қолди. Билиб қўйинг! Самуд халқи қандай йўқ бўлган бўлса, Мадян халқи ҳам йўқ бўлсин!

وَلَقَدْ أَرْسَلْنَا مُوسَى بِآيَاتِنَا وَسُلْطَانٍ مُّبِينٍ {96}

(Ҳуд 11/96)

Шубҳасизки, Мусони (ҳам) оятларимиз ва очиқ-ойдин ҳужжат билан элчи қилиб юборганмиз.

إِلَى فِرْعَوْنَ وَمَلَئِهِ فَاتَّبَعُواْ أَمْرَ فِرْعَوْنَ وَمَا أَمْرُ فِرْعَوْنَ بِرَشِيدٍ {97}

(Ҳуд 11/97)

(Мусони) Фиръавн ва унинг амалдорларига юборганмиз. Фиръавннинг амри  тўғри бўлмагани ҳолда, улар Фиръавннинг амрига бўйсунган.

يَقْدُمُ قَوْمَهُ يَوْمَ الْقِيَامَةِ فَأَوْرَدَهُمُ النَّارَ وَبِئْسَ الْوِرْدُ الْمَوْرُودُ {98}

(Ҳуд 11/98)

Фиръавн қиёмат куни (ўзига эргашган) қавмини олдига тушиб, уларни сув бор жойга бошлаб бораётгандек жаҳаннам ўтига бошлаб боради. У бошлаб борган жой қандай ҳам ёмон![40]

وَأُتْبِعُواْ فِي هَـذِهِ لَعْنَةً وَيَوْمَ الْقِيَامَةِ بِئْسَ الرِّفْدُ الْمَرْفُودُ {99}

(Ҳуд 11/99)

Уларга дунёда лаънат ергаштирилади, охиратда ҳам шундай. Уларга берилган “совға” қандай ҳам ёмон!

ذَلِكَ مِنْ أَنبَاء الْقُرَى نَقُصُّهُ عَلَيْكَ مِنْهَا قَآئِمٌ وَحَصِيدٌ {100}

(Ҳуд 11/100)

Булар – (Биз ҳалок қилган) шаҳар-юртларнинг хабарларидандир, уларни сенга биз айтиб беряпмиз. Улар орасида ҳозиргача тургани ҳам бор, йўқ бўлиб кетгани ҳам бор.

وَمَا ظَلَمْنَاهُمْ وَلَـكِن ظَلَمُواْ أَنفُسَهُمْ فَمَا أَغْنَتْ عَنْهُمْ آلِهَتُهُمُ الَّتِي يَدْعُونَ مِن دُونِ اللّهِ مِن شَيْءٍ لِّمَّا جَاء أَمْرُ رَبِّكَ وَمَا زَادُوهُمْ غَيْرَ تَتْبِيبٍ {101}

(Ҳуд 11/101)

Уларга Биз зулм қилмадик, лекин улар ўзига ўзи зулм қилди[41]. Яратган Эгангнинг (азоб ҳақидаги) буйруғи келганида, Аллоҳ ила ораларига қўйиб дуо қилаётган илоҳлари уларга ҳеч нарсада 42, уларга фақат зиён орттирди.

وَكَذَلِكَ أَخْذُ رَبِّكَ إِذَا أَخَذَ الْقُرَى وَهِيَ ظَالِمَةٌ إِنَّ أَخْذَهُ أَلِيمٌ شَدِيدٌ {102}

(Ҳуд 11/102)

Яратган Эганг золим шаҳар-юртларни жазолаганида мана шу шаклда жазолайди. Унинг жазолаши жуда аламлидир, қаттиқдир.

إِنَّ فِي ذَلِكَ لآيَةً لِّمَنْ خَافَ عَذَابَ الآخِرَةِ ذَلِكَ يَوْمٌ مَّجْمُوعٌ لَّهُ النَّاسُ وَذَلِكَ يَوْمٌ مَّشْهُودٌ {103}

(Ҳуд 11/103)

Охират азобидан қўрққанлар учун бунда аниқ оят-намуна бор. Бу кун (барча) инсонлар йиғиладиган кундир. Бу кун (ҳамма) ҳозир бўладиган кундир.

وَمَا نُؤَخِّرُهُ إِلاَّ لِأَجَلٍ مَّعْدُودٍ {104}

(Ҳуд 11/104)

Биз у кунни фақат белгиланган муддатгача кечиктирамиз.

يَوْمَ يَأْتِ لاَ تَكَلَّمُ نَفْسٌ إِلاَّ بِإِذْنِهِ فَمِنْهُمْ شَقِيٌّ وَسَعِيدٌ {105}

(Ҳуд 11/105)

У кун келганида Аллоҳнинг рухсатисиз ҳеч ким гапиролмайди. Улардан кимдир бахтсиз, кимдир бахтлидир.

فَأَمَّا الَّذِينَ شَقُواْ فَفِي النَّارِ لَهُمْ فِيهَا زَفِيرٌ وَشَهِيقٌ {106}

(Ҳуд 11/106)

Бахтсиз бўлганлар жаҳаннамда бўлади. У ерда оладиган нафаси хириллаш ва чуқурдир.

خَالِدِينَ فِيهَا مَا دَامَتِ السَّمَاوَاتُ وَالأَرْضُ إِلاَّ مَا شَاء رَبُّكَ إِنَّ رَبَّكَ فَعَّالٌ لِّمَا يُرِيدُ {107}

(Ҳуд 11/107)

Яратган Эганг зиддини хоҳламагунча, улар у ерда осмонлар ва ер тургунча – мангу қолади. Чунки, яратган Эганг Ўзи хоҳлаган ишни тўлиқ бажаради.

وَأَمَّا الَّذِينَ سُعِدُواْ فَفِي الْجَنَّةِ خَالِدِينَ فِيهَا مَا دَامَتِ السَّمَاوَاتُ وَالأَرْضُ إِلاَّ مَا شَاء رَبُّكَ عَطَاءً غَيْرَ مَجْذُوذٍ

(Ҳуд 11/108)

Бахтли бўлганлар эса Яратган Эганг зиддини хоҳламагунча[42] жаннатда осмонлар ва ер тургунча – чексиз иноят ўлароқ – мангу қоладилар.

فَلاَ تَكُ فِي مِرْيَةٍ مِّمَّا يَعْبُدُ هَـؤُلاء مَا يَعْبُدُونَ إِلاَّ كَمَا يَعْبُدُ آبَاؤُهُم مِّن قَبْلُ وَإِنَّا لَمُوَفُّوهُمْ نَصِيبَهُمْ غَيْرَ مَنقُوصٍ {109}

(Ҳуд 11/109)

Енди сен бу (мушрик)лар чўқинаётган нарсалари (ботил екани) ҳақида шубҳа қилма! Улар илгари ота-боболари чўқинганидек чўқинишяпти. Албатта, уларнинг (жазо) насибасини кам-кўстсиз тўлиқ қилиб берамиз.

وَلَقَدْ آتَيْنَا مُوسَى الْكِتَابَ فَاخْتُلِفَ فِيهِ وَلَوْلاَ كَلِمَةٌ سَبَقَتْ مِن رَّبِّكَ لَقُضِيَ بَيْنَهُمْ وَإِنَّهُمْ لَفِي شَكٍّ مِّنْهُ مُرِيبٍ {110}

(Ҳуд 11/110)

Шубҳасизки, Мусога китоб берганмиз, унда (ҳам) ихтилоф қилинди. Агар яратган Эгангнинг аввалги сўзи бўлмаганида, улар орасида албатта ҳукм ижро етилар эди[43]. Улар у китобдан қаттиқ шубҳададирлар.

وَإِنَّ كُـلاًّ لَّمَّا لَيُوَفِّيَنَّهُمْ رَبُّكَ أَعْمَالَهُمْ إِنَّهُ بِمَا يَعْمَلُونَ خَبِيرٌ {111}

(Ҳуд 11/111)

Албатта, яратган Эганг уларнинг ҳар бирига қилмишларининг жазо ва мукофотларини тўлиқ қилиб беради. Чунки, У қилаётган ишларидан хабардордир.

فَاسْتَقِمْ كَمَا أُمِرْتَ وَمَن تَابَ مَعَكَ وَلاَ تَطْغَوْاْ إِنَّهُ بِمَا تَعْمَلُونَ بَصِيرٌ {112}

(Ҳуд 11/112)

Шундай екан, сенга буюрилган буйруққа тўлиқ амал қил! Ёнингдаги тавба қилганлар ҳам шундай қилсин[44]. Ҳаддан ошманглар. Чунки, У қилаётган ишларингиздан хабардордир.

وَلاَ تَرْكَنُواْ إِلَى الَّذِينَ ظَلَمُواْ فَتَمَسَّكُمُ النَّارُ وَمَا لَكُم مِّن دُونِ اللّهِ مِنْ أَوْلِيَاء ثُمَّ لاَ تُنصَرُونَ {113}

(Ҳуд 11/113)

Ҳақсизлик қилувчи-золимларга ёндашманглар. Акс ҳолда (жаҳаннам) ўти сизни ҳам куйдиради. Сиз учун Аллоҳ ила орангизга тушадиган ҳимоячи-дўстингиз ҳам бўлмайди. Кейин, сизларга ёрдам ҳам берилмайди.

وَأَقِمِ الصَّلاَةَ طَرَفَيِ النَّهَارِ وَزُلَفًا مِّنَ اللَّيْلِ إِنَّ الْحَسَنَاتِ يُذْهِبْنَ السَّـيِّئَاتِ ذَلِكَ ذِكْرَى لِلذَّاكِرِينَ {114}

(Ҳуд 11/114)

Кундузнинг икки бўлимида ва кечанинг кундузга яқин вақтларида[45] намозни пухта адо ет. Албатта, яхшиликлар ёмонликларни кетказади. Бу – эсда сақлаб қолувчиларга эслатмадир.

وَاصْبِرْ فَإِنَّ اللّهَ لاَ يُضِيعُ أَجْرَ الْمُحْسِنِينَ {115}

(Ҳуд 11/115)

Сабр-бардош қил[46]. Чунки, Аллоҳ яхшилик қилувчиларнинг[47] ҳақини зое қилмайди.

فَلَوْلاَ كَانَ مِنَ الْقُرُونِ مِن قَبْلِكُمْ أُوْلُواْ بَقِيَّةٍ يَنْهَوْنَ عَنِ الْفَسَادِ فِي الأَرْضِ إِلاَّ قَلِيلاً مِّمَّنْ أَنجَيْنَا مِنْهُمْ وَاتَّبَعَ الَّذِينَ ظَلَمُواْ مَا أُتْرِفُواْ فِيهِ وَكَانُواْ مُجْرِمِينَ {116}

(Ҳуд 11/116)

Сизлардан аввалги умматлар ичида ер юзида бузғунчилик қилишдан қайтарадиган фазилатли кишилар бўлса бўлмасмиди? Биз уларни қутқариб қолганлардан бошқа ҳеч ким бундай қилмади. Ҳақсизлик қилган-золимлар ўз маишатпарастлиги ортидан кетди ва жиноятчи бўлди.

وَمَا كَانَ رَبُّكَ لِيُهْلِكَ الْقُرَى بِظُلْمٍ وَأَهْلُهَا مُصْلِحُونَ {117}

(Ҳуд 11/117)

Ислоҳ қилувчи халқи бор юртни яратган Эганг асло зулм билан ҳалок қилмайди[48].

وَلَوْ شَاء رَبُّكَ لَجَعَلَ النَّاسَ أُمَّةً وَاحِدَةً وَلاَ يَزَالُونَ مُخْتَلِفِينَ {118}

(Ҳуд 11/118)

Агар яратган Эганг хоҳлаганида, барча инсонларни албатта бир уммат қилиб қўяр эди. (Лекин, хоҳишни бандаларига бергани учун) улар давомли ихтилофчи бўлиб қолади.

إِلاَّ مَن رَّحِمَ رَبُّكَ وَلِذَلِكَ خَلَقَهُمْ وَتَمَّتْ كَلِمَةُ رَبِّكَ لأَمْلأنَّ جَهَنَّمَ مِنَ الْجِنَّةِ وَالنَّاسِ أَجْمَعِينَ {119}

(Ҳуд 11/119)

Фақат Аллоҳ марҳамат қилганлар (илоҳий китобга) ихтилоф қилмайди[49].  У инсонларни шунинг учун яратган[50]. Яратган Эгангнинг: “Мен жаҳаннамни (китобимга ихтилоф қилган) инсонлар ва жинлар билан тўлдираман”, деган сўзи тўлиқ амалга ошади.

وَكُـلاًّ نَّقُصُّ عَلَيْكَ مِنْ أَنبَاء الرُّسُلِ مَا نُثَبِّتُ بِهِ فُؤَادَكَ وَجَاءكَ فِي هَـذِهِ الْحَقُّ وَمَوْعِظَةٌ وَذِكْرَى لِلْمُؤْمِنِينَ {120}

(Ҳуд 11/120)

Элчиларнинг хабарларидан юрагингга далда бўладиган ҳар бир хабарини айтиб беряпмиз. Бу хабарларда сен учун ҳақ, мўминларга ваъз-насиҳат ва еслатма келди.

وَقُل لِّلَّذِينَ لاَ يُؤْمِنُونَ اعْمَلُواْ عَلَى مَكَانَتِكُمْ إِنَّا عَامِلُونَ {121}

(Ҳуд 11/121)

(Қуръонга) ишонмаганларга шундай де: “Қўлингиздан келган ишни қилинг, биз ҳам қиламиз!

وَانتَظِرُوا إِنَّا مُنتَظِرُونَ {122}

(Ҳуд 11/122)

Кутинглар, биз ҳам кутамиз.”

وَلِلّهِ غَيْبُ السَّمَاوَاتِ وَالأَرْضِ وَإِلَيْهِ يُرْجَعُ الأَمْرُ كُلُّهُ فَاعْبُدْهُ وَتَوَكَّلْ عَلَيْهِ وَمَا رَبُّكَ بِغَافِلٍ عَمَّا تَعْمَلُونَ

(Ҳуд 11/123)

Осмонлар ва ернинг ғайби фақат Аллоҳга хос. Барча ишлар Унга қайтарилади. Демак, Унга қуллик қил ва Унга суяниб-таян. Яратган Эганг қилаётган ишларингиздан бехабар эмас.


[1] Ҳуд сураси, Маккада нозил бўлган, 123 оятдан иборат.

[2] Қуръони Карим асосан ҳукм ифодаловчи – муҳкам оятлардан ва уларни очиқлаб-тафсирлаб берувчи – муташобеҳ оятлардан иборат (Оли Имрон 3/7). Зумар сурасининг 23-оятида: “Аллоҳ сўзларнинг энг гўзалини – муташобеҳ ва масоний қилиб юборган” дейилган. Масоний – иккиталиклар дегани. Демак, бу ва бунга ўхшаш бошқа оятларга кўра, Қуръони Карим оятлари муҳкам ва муташобеҳ ўлароқ, энг камида иккиталик ёки ундан ҳам кўп бўлган бир-бирига боғлиқ оятлар ташкил топган, ҳамда Қуръондаги ҳукмга мана шу шаклда эга бўлиш мумкин. Муҳкам оятлар масаланинг асосини ихчам ва аниқ равишда ўртага қўяди. Муташобеҳ отарлар эса, ҳукм ва маънода муҳкам оятга ўхшайди ва улардаги ҳукмларни тафсирлаб тушунтириб беради. 2- оятда бунинг сабаби ҳам келтирилган. Яъни “Аллоҳдан бошқасига қуллик қилмаслигингиз учун.” Демак, Қуръондаги ҳукмий оятларни инсонлар ўзларича тафсир қилсалар, уни эшитган ва ўқиган инсонлар у тафсирий ҳукмни Аллоҳнинг ҳукми деб ўйлайди ва ўша тафсирга асосан амал қилишни бошлайди. Натижада, Аллоҳнинг ҳукмига эмас, инсонларнинг ҳукмига амал қилган бўлиб қолади. Шунинг учун, Қуръондаги ҳар бир ҳукмни унга алоқадор бўлган муташобеҳ оятлар билан бирга ўқиб, оятлар ўртасидаги боғлиқликни ўз жойига келтириб, ана ундан кейин у ҳақида фатво бериш керак.

[3] Хушхабар бериш ва огоҳлантириш хусусияти Қуръоннинг ўзида ҳам бор (Фуссилат 41/4). Қуръон уни тушуниб ўқиган инсонга ичидагилар билан хушхабар беради ва огоҳлантиради. Мўминларни даъватни мана шу Қуръон билан қилишлари керак. Энг соф ва таъсирли, ҳақ ва ҳақиқатлар Қуръонда мужассам. Қуръонни етказиш Пайғамбар алайҳиссаломнинг вазифаси эди. Пайғамбарнинг таблиғ ишини давом эткизаётган мўминларга салом бўлсин!

[4] Мағфират – ҳам сўз ҳам қалб билан Аллоҳдан кечирим сўраш ишидир. Тилда истиғфор айтгани билан, қалби ўша гуноҳдан пушаймон бўлмаса, ёки пушаймон бўлса-ю, уни такрор яна қилиб юраверса, бу ҳақиқий истиғфор бўлмайди. Чунки, истиғфорнинг ортидан албатта тавба ҳам қилиш керак. Тавба ҳақида билиш учун қаранг: (Нисо 4/17-18)

[5] Ажал ҳақида билиш учун Анъом сурасининг 2- ояти ва изоҳларига қаранг.

[6] Баъзи кофирлар Расулуллоҳнинг ёнидан ўтаётиб Қуръонни эшитмаслик учун ҳатто кўкракларини буриб қайрилиб кетишган (Таъвилот).

[7] Оятдан “Қаерда яшаб қаерда тирилишини ҳам билади” деган маъно ҳам чиқади.

[8] Содир бўлаётган ҳамма нарса давомли ёзиб борилмоқда.(Қаранг: Ҳадид 57/22)

[9] Арш – Аллоҳга нисбатан ишлатилганида ҳукмронлиги ва салтанати деб маъно берилади. Қаранг: Имом Мотрудий, Таъвилот.

[10] Дунёга келган ҳар бир ақлли киши имтиҳон учун келади. Ҳеч ким имтиҳон қилинмай қолмайди. Ҳуд 11/7, Мулк 67/2.

Дунё ҳаёти имтиҳон бўлгани учун (Мулк 67/2), бандаларни ҳидоят ва залолатини ўзларининг ихтиёрига топшириб қўйган. Аллоҳнинг имтиҳони бандаларнинг имтиҳони каби эмас. Инсонлар кимни нимага лойиқ эканини билмагани учун синов ва имтиҳон ўтказади. Аллоҳ эса, ҳар бир бандани ўзини қандай инсон эканини, қандай мукофот ва жазога лойиқ эканини ўз ихтиёри билан қилган ишлари орқали ўзини ким эканини ўзига – мўмин ёки кофир, шукр қилувчи ёки нонкўр эканини хабарини билдириб қўйиш учун ҳаётга келтиради. Ҳаёт давомида уларга турли мусибатлар ва инсонни ўзини ўзи қилган иши билан билиб олиши ва бунга дунё ва охиратда барча гувоҳ бўлиши учун имтиҳонга солади.

[11] Улар кўпроқ пайғамбар ва китобни масхара қилишади. Аллоҳни ва Унинг китобини масхара қилиш энг катта гуноҳлардан биридир. Агар мўмин киши бундай қилса мунофиқликка олиб боради.  (Тваба 9/65)

[12] Мусулмон киши асло умидсизликка тушиб бўлмайди, Аллоҳнинг раҳматидан ноумид бўлиб қолмайди (Юсуф 12/87, Зумар 39/53). Умидсизликнинг оқибати нонкўрлик ва куфрга олиб боради. Намозхон мусулмонлар асло тушкунликка ва жазавага тушмасликлари керак (Маориж 70/19-22).

[13] Бу оятларга кўра, демак инсон ўта тушкунликка ҳам тушиб бўлмайди, ўта ҳурсанд бўлиб фахрланиб ҳам бўлмайди. Неъмат берилганида ҳам Аллоҳга ҳамд айтиб, ўз вазифасида давом этиши керак, мусибат келганида ҳам сабр ва қаноат қилиб, ўз вазифасида давом этиши керак. Ҳолбуки, мўминдаги аксарият ҳолат имтиҳон учундир.

[14] Бундай аҳволга тушиб қолиб, ваҳий қилинган оятлардан баъзисини тарк қилишини олдини олиб, Аллоҳ таоло Расулуллоҳнинг қалбини мустаҳкамлаб қўйган (Исро 17/74). Агар ундай қилмаганида, кофирлар ҳатто Расулуллоҳни ҳам Қуръон йўлидан оздиришга журъат қилишган эди (Юнус 10/15). Шунинг учун эҳтиёт бўлиш керакки, сизни Қуръондан узоқлаштирмоқчи бўлаётганларнинг ўзларидан аввал ўтиб кетган етакчилари Расулуллоҳни ҳам шундай қилишга уринган. Бундай инсон тоифасидаги шайтонлардан Аллоҳга сиғиниб паноҳ сўраймиз.

[15] Бақара сурасининг 23 ва 24- оятларида ҳам бу оятдаги каби Қуръонга шубҳаси борларга қарши танқид келган.

[16] Аллоҳ дунё хоҳлаганга дунё, охират хоҳлаганга охират бераман деган. Лекин, керакли ишни қилиш шарти бор. қуруқ хоҳиш-истак ёки дуо билан бўлмайди. Мақсадга эришиш учун албатта керакли ишни қилиш керак, ҳаракат қилиш керак (Бақара 2/200-202). Мўминлар ҳар иккала дунё учун яхшилик сўраши керак. Асло дунёда ҳам кофирлардан ортда қолмаслик керак. Дунёдаги насибасини унутмаслик керак (Қасос 28/77).

[17] Қилган ишидан фақат дунёвий манфаат кўзлаганлар учун охиратда ҳеч қандай насиба берилмайди. Уларнинг насибаси фақат жаҳаннам бўлади (Исро 17/18-21, Шўро 42/20). Бу оятлар мўминларга ҳам кофирларга ҳам тегишли. Мўмин бўла туриб қилган ишини фақат риё учун ёки фақат дунёвий манфаатни кўзлаб қилган бўлса, унинг амалига дунёда жавоб қайтарилади, охиратда савоб берилмайди. Чунки, Аллоҳ фақат тақводорлардан қабул қилади (Моида 5/27).

[18] Аллоҳнинг барча китоблари инсониятга йўлбошчи бўлиб туширилган. Барча пайғамбарлар ўзларидаги илоҳий китоб билан йўл кўрсатишган ва улар билан ҳукм қилишган. Қўлимиздаги Қуръон ҳам бизга ҳаёт йўлимизда имом ва йўлбошчи бўлиши керак.

[19] Охиратда энг катта зиён қилувчилардан яна бири – Аллоҳнинг оятларини тан олмаган ва Аллоҳга йўлиқишга ишонмаган кимсалардир. Уларнинг ҳатто яхши-ёмон амаллари ҳисоб-китоб ҳам қилинмайди, барча ишлари ҳабата бўлиб йўққа чиқади. (Каҳф 18/103-106).

[20] Энг ёмон кўрлик қалби кўр бўлишдир (Ҳаж 22/46). Улар ҳайвондан ҳам батта бўлади (Аъроф 7/179, Фурқон 25/44).

[21] Бундай гаплар Қурайшлик мушриклар тарафидан Пайғамбар алайҳиссаломга ҳам айтилган.

[22] Оятдаги яхшилик – пайғамбарлик, китоб ва динни ўз ичига олади. Уларнинг ҳар бири Аллоҳнинг раҳматидир.

[23] Бу оят бировни мажбурлаб динга киргизиш йўқлигига ишорат қилади. Динда асло мажбурлаш ёқ (Бақара 2/256, Кафирун 109/6).

[24] Қилган даъвати ва таблиғи учун пул сўраш қаттиқ таъқиқланган (Ясин 36/21, Тур 52/40, Қалам 68/46). Чунки, охират ишини дунё топиш учун қилиш катта гуноҳлар турига киради. Унинг қилган амаллари охиратда ҳабата бўлиб кетади.

[25] Қуръонга ишонмаслик, унинг ҳукмини менсимаслик, уни ёлғонга чиқариш ва уни масхара қилиш Аллоҳ наздида катта жиноятдир.

[26] Бу ва бу каби буйруқлар тақиқ учун эмас, балки тасалли учун ҳамда хафагарчилигини йўқотиш учун бўлади. Бу билан хафа бўлиш ёки қайғуриш ҳаром экани билинмайди. Пайғамбар алайҳиссалом қавмининг қайсарлиги ва ҳақни та олмаслигидан хафа бўлган. Шунинг учун бундай оятлар нозил бўлган: Каҳф 18/6, Шуаро 26/3.

[27] Кемани қандай ясашни Аллоҳ таоло Ўзи ўргатган. Оят шунга ишорат қилади.

[28] Бу азобни улар тезроқ келишини талаб қилишган эди (Ҳуд 11/32). Лекин, Аллоҳ ҳар нарсага бир ўлчов қўяди. Бу каби азоблар Аллоҳ айтган ва белгилаган вақтда содир бўлади.

[29] Таннур қайнаганида ибораси – ердан сув фаввора бўлиб қайнаб чиққанида, ёки кеманинг пар қозони ишга тушганида деган маъноларни билдиради.

[30] Бу нотўғри ишдир деганда – кофирлар билан бирга бўлиб ғарқ бўлган ўғлинг учун Аллоҳга илтижо қилишинг нотўғри ишдир деган маъно ҳам чиқади, ҳамда у бола нотўғри ишнинг самарасидир деган маъно ҳам чиқади. Тобарий тафсирида сувда ғарқ бўлган бола Нуҳ пайғамбарнинг ўғли эмаслиги ҳақидасги ривоятлар келтирган. Таҳрим сурасининг 10- оятига асосланган ҳолда, Нуҳнинг аёли Нуҳга хиёнат қилган – деган хулосага келган. Бошқа муфассирлар эса, Нуҳнинг ўғли мунофиқ бўлганини таъкидлайди.

[31] Ушбу суранинг 37- оятида ғарқ бўладиганлар золимлар бўлиши билдирилган эди. Шунинг учун, ғарқ бўлган ўғлинг ҳақида илтижо қилма деган маъно чиқади.

[32] Бу оятга кўра, Нуҳ алайҳисслаомнинг қавмигина сувга ғарқ бўлгани, сувга ғарқ бўлмаган улардан бошқа инсонлар ҳам бўлгани маълум бўлади. Зотан, аввалги пайғамбарлар фақатгина ўз қавмига пайғамбар бўлиб келган. Нуҳ сурасида ҳам тўфон балоси Нуҳ қавмига келгани айтилади. Бу ҳақида қўшимча маълумот Нуҳ сурасаида батафсил баён қилинади.

[33] Пайғамбар алайҳиссаломга аввалги пайғамбарлар каби сабр-бардошли бўлишга буюрган (Аҳқоф 46/35) ва уларнинг ҳаётидаги керакли қиссалари билдириб қўйилган.

[34] “Раббим адашмайди” деб таржима қилса ҳам бўлади.

[35] Аксарият оятлардаги лаънат калимасига азоб дея таржима қилинади. Чунки, лаънат азобга сабаб бўлади, Аллоҳнинг лаънатига дучор бўлган киши азобланмай қолмайди.

[36] “У” деганда ё тошларга ёки вайрон бўлган Лут халқининг шахрига ишорат қилади.

[37] Шуайбни заифлиги ҳам иқтисодий жуда бой-бадавлат бўлмаганини ҳамда жисмонан заиф бўлганига ишорат қилиши мумкин.

[38] Тошбўрон агар мажоз учун келган бўлса, ундан ўлдириб юбориш ёки сургун ёхуд ҳамма нарсадан маҳрум қилиб юбориш назарда тутилади.

[39] Инсонга нисбатан ишлатилган азизлик – куч-қувватда устунликни ёки ҳурмат-иззатни ёхуд олий насабликни билдиради.

[40] Инсон ҳаётда кимга ва кимнинг ишига эргашаётганини яхшилаб ўйланиб кўриши керак. Акс ҳолда, дунёда эргашган етакчилари Фиръавн каби охиратда жаҳаннамга етаклаб кетиши мумкин.

[41] Аллоҳ дунёда ҳам охиратда ҳам ҳеч кимга зулм қилмайди (Бақара 2/281, Анъм 6/160). Ҳар бир миллат ўзига-ўзи зулм қилади.

[42] Яъни, Аллоҳ уларга бундан ҳам каттароқ ва гўзалроқ мукофот бермагунча шундай давом этади (фахруддин Рози ва Минор тафсирлари), ёки инсоният учун янги бир давр очилмагунча жаннат ва жаҳаннам аҳли ўз ҳолича қолади.

[43] Аллоҳнинг илгари берган сўзи ушбу суранинг 104- оятида бён қилинди.

[44] Бу буйруқ асосан тавҳид, динда фирқаланмаслик ва Қуръонга тўлиқ ишониб амал қилиш ва бошқаларга ҳам етказиб қўйишдир. Бунга Шўро 42/14, Фуссилат 41/30, Аҳқоф 46/13 оятлар ҳам ишорат қилади.

[45] Бу оят кундалик беш вақт фарз намозга ишорат қилади. Кундузинг икки бўлими – пешин ва аср намозига ишорат қилади, кечанинг кундузга яқин вақтлари – шом, хуфтон ва бомдод намозига ишорат қилади.

[46] Сабр – ҳар қандай ҳолатда ўз позитсиясини ўзгартирмаслик, ҳар қандай ҳолатда ҳам ҳақ йўлда давом этиш каби маъноларни билдиради. Оятга кўра, ҳақ йўлда сабр-бардошли бўлиш энг гўзал хислатлардан биридир. Аллоҳ ҳақ йўлда сабр қилувчилар билан биргадир (Анфол 8/46).

Ўтмишдаги барча пайғамбарлар сабрли бўлган (Анбиё 21/85). Сабр – мутавозе ва итоатгўй инсонларнинг фазилатларидан биридир (Ҳаж 22/34-35).

[47] Муҳсин калимасидан иккита фарқли маъно чиқади:

  1. Бировга моддий яхшилик қилувчи.
  2. Ўз вазифасини ёки қилаётган яхши ишини пухта, чиройли ва маромига етказиб бажарувчи (Лисан, Муфрадот). Яхшилик қилувчи деганда ҳар иккала маънони ҳам ўз ичига оалди.

[48] Яъни, бирон бир юртнинг барча аҳолиси бузғунчига айланиб кетганидагина уларни ҳалок қилади. ораларида ислоҳчи солиҳ қуллар бўлган юртларни бутунлай ҳалок қилиб юбормайди.

[49] Нисо 4/69.

[50] Ихтилоф қилиш инсон табиатида бор нарса (Бақара 2/30).