Musulmonlar

20. Тоҳа сураси

  1. Тоҳа сураси[1]

بسم الله الرحمن الرحيم

Яхшилиги чексиз, эзгулик ва неъмат улашувчи – Аллоҳ номи билан.

 

طه {1}

  1. То! Ҳа!

مَا أَنزَلْنَا عَلَيْكَ الْقُرْآنَ لِتَشْقَى {2}

  1. (Эй Муҳаммад!) Биз сенга Қуръонни жафо чекиб қийналишинг[2] учун туширмадик.

إِلَّا تَذْكِرَةً لِّمَن يَخْشَى {3}

  1. Балки, (Аллоҳдан) андиша[3] қиладиганларга эслатма қилиб туширдик.

تَنزِيلًا مِّمَّنْ خَلَقَ الْأَرْضَ وَالسَّمَاوَاتِ الْعُلَى {4}

  1. (Қуръон) ерни ва баланд осмонларни яратган зот тарафидан туширилди.

الرَّحْمَنُ عَلَى الْعَرْشِ اسْتَوَى{5}

  1. Раҳмон Аршга – бошқарув марказига йўналди.

لَهُ مَا فِي السَّمَاوَاتِ وَمَا فِي الْأَرْضِ وَمَا بَيْنَهُمَا وَمَا تَحْتَ الثَّرَى{6}

  1. Осмонларда, ерда, у иккаласи орасида ва нам тупроқ остида нимаики бўлса бари Унга тегишли.

وَإِن تَجْهَرْ بِالْقَوْلِ فَإِنَّهُ يَعْلَمُ السِّرَّ وَأَخْفَى{7}

  1. Агар сўзингни[4] баланд овозда гапирсанг, (билки) У сирни ҳам билади, ундан махфий нарсани ҳам билади.

اللَّهُ لَا إِلَهَ إِلَّا هُوَ لَهُ الْأَسْمَاء الْحُسْنَى {8}

  1. Аллоҳ – қуллик қилинишга ҳақли ягона зотдир. Энг чиройли исмлар/хусусиятлар Унга тегишли.

وَهَلْ أَتَاكَ حَدِيثُ مُوسَى {9}

  1. (Эй Муҳаммад!) Сенга Мусонинг хабари келди, шундай эмасми?

إِذْ رَأَى نَارًا فَقَالَ لِأَهْلِهِ امْكُثُوا إِنِّي آنَسْتُ نَارًا لَّعَلِّي آتِيكُم مِّنْهَا بِقَبَسٍ أَوْ أَجِدُ عَلَى النَّارِ هُدًى {10}

  1. Бир куни у (Тур тоғининг ён бағриларидан ўтаётиб) олов кўриб қолиб, оиласига қараб: “Туриб туринглар, мен оловни пайқаб қолдим. Балки, у оловдан чўғ олиб келаман ёки олов атрофида бирон бир йўл кўрсатувчи топарман”, деди.

فَلَمَّا أَتَاهَا نُودِي يَا مُوسَى {11}

  1. У ерга борганида (унга шундай) нидо қилинди: “Эй Мусо!

إِنِّي أَنَا رَبُّكَ فَاخْلَعْ نَعْلَيْكَ إِنَّكَ بِالْوَادِ الْمُقَدَّسِ طُوًى {12}

  1. Албатта, сени яратган Эганг Мен Ўзимман. Оёқ кийимларингни еч. Чунки, сен муқаддас Туво водийдасан.

وَأَنَا اخْتَرْتُكَ فَاسْتَمِعْ لِمَا يُوحَى {13}

  1. Мен сени (пайғамбарликка) танлаб олдим. Энди, сенга ваҳий қилинадиган нарсани яхшилаб тингла!

إِنَّنِي أَنَا اللَّهُ لَا إِلَهَ إِلَّا أَنَا فَاعْبُدْنِي وَأَقِمِ الصَّلَاةَ لِذِكْرِي {14}

  1. Албатта, Мен, Аллоҳман. Қуллик қилинишга ҳақли зот Менман. Шундай экан, ибодатни менга қил ва Мени зикрим[5] учун намозни пухта адо эт!

إِنَّ السَّاعَةَ ءاَتِيَةٌ أَكَادُ أُخْفِيهَا لِتُجْزَى كُلُّ نَفْسٍ بِمَا تَسْعَى{15}

  1. Мен уни махфий тутганим билан, лекин, ҳар ким ўз қилмиш-у ҳаракати сабабли жазо (ва мукофот) олиши учун[6] (қиёмат) вақти албатта келади.

فَلاَ يَصُدَّنَّكَ عَنْهَا مَنْ لاَ يُؤْمِنُ بِهَا وَاتَّبَعَ هَوَاهُ فَتَرْدَى{16}

  1. Қиёматга ишонмаган ва ўз орзу-истакларига эргашадиганлар сени унга ишонишдан тўсиб қўймасин. Акс ҳолда ҳалок бўласан.

وَمَا تِلْكَ بِيَمِينِكَ يَا مُوسَى {17}

  1. Қўлингдаги анави нарса нима эй Мусо?”, (деди Аллоҳ).

قَالَ هِيَ عَصَايَ أَتَوَكَّأُ عَلَيْهَا وَأَهُشُّ بِهَا عَلَى غَنَمِي وَلِيَ فِيهَا مَآرِبُ أُخْرَى {18}

  1. “Бу менинг ҳассам. Унга суянаман, у билан қўйларимга барг қоқиб бераман, унда мени яна бошқа эҳтиёжларим ҳам бор”, деб айтди Мусо.

قَالَ أَلْقِهَا يَا مُوسَى {19}

  1. (Аллоҳ унга): “Эй Мусо! Ташла уни!”, деди.

فَأَلْقَاهَا فَإِذَا هِيَ حَيَّةٌ تَسْعَى {20}

  1. Мусо ҳассасини ташлаганида, бирданига илон бўлиб, ҳаракатлана бошлади.

قَالَ خُذْهَا وَلَا تَخَفْ سَنُعِيدُهَا سِيرَتَهَا الْأُولَى {21}

  1. Аллоҳ шундай деди: “Ол уни, қўрқма. Уни аввалги қиёфасига қайтарамиз.

وَاضْمُمْ يَدَكَ إِلَى جَنَاحِكَ تَخْرُجْ بَيْضَاء مِنْ غَيْرِ سُوءٍ آيَةً أُخْرَى {22}

  1. Қўлингни қўлтиғингга тиқ – бошқа бир мўжиза сифатида, нуқсонсиз (ёмонликсиз) ҳолда оппоқ бўлиб чиқади.

لِنُرِيَكَ مِنْ آيَاتِنَا الْكُبْرَى {23}

  1. Сенга катта мўжизаларимиздан баъзисини кўрсатиш учун (шундай қилдик).

اذْهَبْ إِلَى فِرْعَوْنَ إِنَّهُ طَغَى {24}

  1. Фиръавн ёнига бор. Чунки, у жуда ҳаддан ошиб кетди.”

قَالَ رَبِّ اشْرَحْ لِي صَدْرِي {25}

  1. Мусо шундай деди: “Эй Раббим! Бағримни кенг қил.

وَيَسِّرْ لِي أَمْرِي {26}

  1. Ишимни осонлаштириб бер.

وَاحْلُلْ عُقْدَةً مِّن لِّسَانِي {27}

  1. Тилимдан тугунни ечиб юбор.

يَفْقَهُوا قَوْلِي {28}

  1. Токи улар гапимни тушунсинлар.

وَاجْعَل لِّي وَزِيرًا مِّنْ أَهْلِي {29}

  1. Оиламдан бирини менга ёрдамчи қилиб бер.

هَارُونَ أَخِي {30}

  1. Биродарим Ҳорунни.

اشْدُدْ بِهِ أَزْرِي {31}

  1. У билан мени куч-қувватимни орттир.

وَأَشْرِكْهُ فِي أَمْرِي {32}

  1. Уни вазифамда шерик қилиб бер.

كَيْ نُسَبِّحَكَ كَثِيرًا {33}

  1. Токи Сенга кўпчилик бўлиб ибодат қилайлик.

وَنَذْكُرَكَ كَثِيرًا {34}

  1. Ва Сени кўпчилик бўлиб ёд этайлик[7].

إِنَّكَ كُنتَ بِنَا بَصِيرًا {35}

  1. Албатта, Сен Ўзинг бизни кўриб турибсан”, (деди Мусо)

قَالَ قَدْ أُوتِيتَ سُؤْلَكَ يَا مُوسَى {36}

  1. Аллоҳ шундай деди: “Эй Мусо, сенга сўраган нарсанг берилди.

وَلَقَدْ مَنَنَّا عَلَيْكَ مَرَّةً أُخْرَى {37}

  1. Сенга бошқа бир ўринда ҳам яхшилик қилганмиз.

إِذْ أَوْحَيْنَا إِلَى أُمِّكَ مَا يُوحَى {38}

  1. Ўшанда онангга ваҳий орқали билдириладиган нарсани (қалбига) илҳом қилиб:

أَنِ اقْذِفِيهِ فِي التَّابُوتِ فَاقْذِفِيهِ فِي الْيَمِّ فَلْيُلْقِهِ الْيَمُّ بِالسَّاحِلِ يَأْخُذْهُ عَدُوٌّ لِّي وَعَدُوٌّ لَّهُ وَأَلْقَيْتُ عَلَيْكَ مَحَبَّةً مِّنِّي وَلِتُصْنَعَ عَلَى عَيْنِي {39}

  1. “Мусони сандиққа солиб, уни дарёга ташла. Дарё уни қирғоққа ташласин. Уни Менинг ҳам душманим, ўзининг ҳам душмани бўлган шахс тутиб олсин.” Эй Мусо, кўз ўнгимда/илмимга кўра тарбия топиб улғайишинг учун, сенга муҳаббат бердим/суюкли қилдим.

إِذْ تَمْشِي أُخْتُكَ فَتَقُولُ هَلْ أَدُلُّكُمْ عَلَى مَن يَكْفُلُهُ فَرَجَعْنَاكَ إِلَى أُمِّكَ كَيْ تَقَرَّ عَيْنُهَا وَلَا تَحْزَنَ وَقَتَلْتَ نَفْسًا فَنَجَّيْنَاكَ مِنَ الْغَمِّ وَفَتَنَّاكَ فُتُونًا فَلَبِثْتَ سِنِينَ فِي أَهْلِ مَدْيَنَ ثُمَّ جِئْتَ عَلَى قَدَرٍ يَا مُوسَى {40}

  1. Ўшанда опанг (аёллар ёнига) юриб бориб: “Болага кафил бўладиган бирини кўрсатиб қўяйми?”, деган эди. Шунда, кўзи қувнаши ва ғамга ботмаслиги учун сени онангга қайтариб берганмиз[8]. (Катта бўлганингда) бир одамни ўлдириб қўйгансан, шунда сени ғамдан қутқариб қолганмиз[9], турли имтиҳонларда имтиҳон қилганмиз, Мадян аҳли орасида йилларча яшагансан. Кейин, бир режа асосида (бу ерга) келдинг эй Мусо.

وَاصْطَنَعْتُكَ لِنَفْسِي {41}

  1. Сени Мен Ўзим учун етиштирдим/яратдим.

اذْهَبْ أَنتَ وَأَخُوكَ بِآيَاتِي وَلَا تَنِيَا فِي ذِكْرِي {42}

42 Сен ва аканг оят-мўжизаларим билан боринглар, Менинг зикримда/юклаган вазифамда сусткашлик қилманглар.

اذْهَبَا إِلَى فِرْعَوْنَ إِنَّهُ طَغَى{43}

  1. Фиръавн ёнига боринглар, чунки у ҳадидан ошди[10].

فَقُولَا لَهُ قَوْلًا لَّيِّنًا لَّعَلَّهُ يَتَذَكَّرُ أَوْ يَخْشَى {44}

  1. Унга (даъват асносида) юмшоқ гап гапиринглар. Балки, у эслатма олар ёки андиша қилар.”

قَالَا رَبَّنَا إِنَّنَا نَخَافُ أَن يَفْرُطَ عَلَيْنَا أَوْ أَن يَطْغَى {45}

  1. Мусо ва Ҳорун: “Эй Раббимиз! Уни бизга тезлик қилиб юборишидан ёки ҳаддидан ошишидан қўрқяпмиз”, дедилар.

قَالَ لَا تَخَافَا إِنَّنِي مَعَكُمَا أَسْمَعُ وَأَرَى {46}

  1. “Қўрқманглар, чунки Мен сизлар билан биргаман – эшитаман, кўраман”, деди Аллоҳ.

فَأْتِيَاهُ فَقُولَا إِنَّا رَسُولَا رَبِّكَ فَأَرْسِلْ مَعَنَا بَنِي إِسْرَائِيلَ وَلَا تُعَذِّبْهُمْ قَدْ جِئْنَاكَ بِآيَةٍ مِّن رَّبِّكَ وَالسَّلَامُ عَلَى مَنِ اتَّبَعَ الْهُدَى {47}

  1. Қани энди унга бориб, шундай денглар: “(Эй Фиръавн!) Биз сени яратган Эганг тарафидан юборилган элчиларимиз, Исроил авлодини биз билан бирга қўйиб юбор, уларни азоблама. Биз сенга яратган Эгангдан мўжиза олиб келдик. Тўғри йўлга кирган кишига салом бўлсин.

إِنَّا قَدْ أُوحِيَ إِلَيْنَا أَنَّ الْعَذَابَ عَلَى مَن كَذَّبَ وَتَوَلَّى {48}

  1. Бизга аниқ ваҳий қилинди; (ҳақни) ёлғонга чиқарган ва (ундан) юз ўгирганларга аниқ азоб бор.”

قَالَ فَمَن رَّبُّكُمَا يَا مُوسَى {49}

  1. “Иккалангизнинг Раббингиз/бошқарувчингиз ким?”,- деди Фиръавн.

قَالَ رَبُّنَا الَّذِي أَعْطَى كُلَّ شَيْءٍ خَلْقَهُ ثُمَّ هَدَى {50}

  1. “Ҳар бир нарсага (ўзига хос) яратилиш хилқатини берган, кейин (уларга) йўл кўрсатган зот бизнинг Раббимиздир”, деди Мусо.

قَالَ فَمَا بَالُ الْقُرُونِ الْأُولَى {51}

  1. “Ундай бўлса, аввалги наслларнинг аҳволи нима бўлади?”,- деди Фиръавн.

قَالَ عِلْمُهَا عِندَ رَبِّي فِي كِتَابٍ لَّا يَضِلُّ رَبِّي وَلَا يَنسَى {52}

  1. Мусо шундай деди: “Улар ҳақидаги маълумот Раббим ҳузуридаги китобга (ёзиб қўйилган). Раббим адашмайди ҳам унутмайди ҳам.”

الَّذِي جَعَلَ لَكُمُ الْأَرْضَ مَهْدًا وَسَلَكَ لَكُمْ فِيهَا سُبُلًا وَأَنزَلَ مِنَ السَّمَاء مَاء فَأَخْرَجْنَا بِهِ أَزْوَاجًا مِّن نَّبَاتٍ شَتَّى {53}

  1. У сиз учун ерни бешик қилиб берди ва унда сизлар учун йўллар тўшаб берди ва осмондан сув тушириб берди, у билан жуфт-жуфт ҳолатдаги турли ўсимликлар чиқариб бердик[11].

كُلُوا وَارْعَوْا أَنْعَامَكُمْ إِنَّ فِي ذَلِكَ لَآيَاتٍ لِّأُوْلِي النُّهَى {54}

  1. (Улардан) ўзингиз ҳам тановул қилинглар, чорва ҳайвонларингизни ҳам ўтлатинглар. Бунда ақл эгалари учун албатта оят-намуналар бор.

مِنْهَا خَلَقْنَاكُمْ وَفِيهَا نُعِيدُكُمْ وَمِنْهَا نُخْرِجُكُمْ تَارَةً أُخْرَى {55}

  1. Сизларни тупроқдан яратдик, яна унга қайтарамиз ва яна бир арта ундан чиқарамиз.

وَلَقَدْ أَرَيْنَاهُ آيَاتِنَا كُلَّهَا فَكَذَّبَ وَأَبَى {56}

  1. Фиръавнга (Мусога берилган) барча оят-мўжизаларимизни кўрсатдик. Лекин, у (уларни) ёлғонга чиқарди ва бош тортди.

قَالَ أَجِئْتَنَا لِتُخْرِجَنَا مِنْ أَرْضِنَا بِسِحْرِكَ يَا مُوسَى {57}

  1. Айтдики: “Эй Мусо! Сен ўз сеҳринг билан бизни ўз юртимиздан чиқариб юбориш учун келдингми бизга?

فَلَنَأْتِيَنَّكَ بِسِحْرٍ مِّثْلِهِ فَاجْعَلْ بَيْنَنَا وَبَيْنَكَ مَوْعِدًا لَّا نُخْلِفُهُ نَحْنُ وَلَا أَنتَ مَكَانًا سُوًى {58}

  1. Сенга ҳам у билан бир хил сеҳр келтирамиз. Шунинг учун, сен билан бизни ўртамизда (учрашадиган) бир вақт тайинла. Унга биз ҳам сен ҳам хилоф қилмайдиган муносиб бир ер бўлсин.”

قَالَ مَوْعِدُكُمْ يَوْمُ الزِّينَةِ وَأَن يُحْشَرَ النَّاسُ ضُحًى {59}

  1. «Сизларга тайинланган кун байрам/зийнат кунидир. Инсонлар чошгоҳ вақтида тоʻпланиши керак», деди Мусо.

فَتَوَلَّى فِرْعَوْنُ فَجَمَعَ كَيْدَهُ ثُمَّ أَتَى {60}

  1. Шунда Фиръавн қайрилиб кетди, сўнг хийла-найрангни бирлаштириб, кейин (айтилган жойга) келди.

قَالَ لَهُم مُّوسَى وَيْلَكُمْ لَا تَفْتَرُوا عَلَى اللَّهِ كَذِبًا فَيُسْحِتَكُمْ بِعَذَابٍ وَقَدْ خَابَ مَنِ افْتَرَى {61}

  1. Мусо уларга: “Ҳолингизга вой! Аллоҳга ёлғон тўнкаманг! Акс ҳолда, Аллоҳ сизларни азоблаб ҳалок қилади. (Аллоҳга) ёлғон тўнкаган киши аниқ мағлуб бўлади.

فَتَنَازَعُوا أَمْرَهُم بَيْنَهُمْ وَأَسَرُّوا النَّجْوَى {62}

  1. Шунда шивир-шивир қилиб нима иш қилишлари ҳақида мунозара қилишди.

قَالُوا إِنْ هَذَانِ لَسَاحِرَانِ يُرِيدَانِ أَن يُخْرِجَاكُم مِّنْ أَرْضِكُم بِسِحْرِهِمَا وَيَذْهَبَا بِطَرِيقَتِكُمُ الْمُثْلَى {63}

  1. Айтдиларки: “Бу иккаласи сеҳргар, ўз сеҳрлари билан сизларни юртингиздан чиқариб юбормоқчи ва сизларни намунали тартибингизни/йўлингизни йўқ қилиб юбормоқчи.

فَأَجْمِعُوا كَيْدَكُمْ ثُمَّ ائْتُوا صَفًّا وَقَدْ أَفْلَحَ الْيَوْمَ مَنِ اسْتَعْلَى {64}

  1. Шунинг учун, макр-хийлангизни бирлаштириб, (Мусони олдига) бир саф бўлиб келинглар. Бугун ким устун келса, у зафар қозонади.[12]

قَالُوا يَا مُوسَى إِمَّا أَن تُلْقِيَ وَإِمَّا أَن نَّكُونَ أَوَّلَ مَنْ أَلْقَى {65}

  1. Сеҳргарлар: “Эй Мусо, аввал сен ташлайсанми ёки биз ташлайликми?”, деди.

قَالَ بَلْ أَلْقُوا فَإِذَا حِبَالُهُمْ وَعِصِيُّهُمْ يُخَيَّلُ إِلَيْهِ مِن سِحْرِهِمْ أَنَّهَا تَسْعَى{66}

  1. “Йўқ, сизлар ташланглар”. Деди Мусо. Сеҳргарлар ташлаган эди, сеҳрлари таъсирида уларнинг арқон ва ҳассалари Мусога худди ҳаракатланаётган бўлиб туйилди.

فَأَوْجَسَ فِي نَفْسِهِ خِيفَةً مُّوسَى{67}

  1. Шунда Мусо ичида қўрқув ҳис қилди.

قُلْنَا لَا تَخَفْ إِنَّكَ أَنتَ الْأَعْلَى {68}

  1. (Унга) Шундай дедик: “Қўрқма, сен аниқ ғолиб келасан.

وَأَلْقِ مَا فِي يَمِينِكَ تَلْقَفْ مَا صَنَعُوا إِنَّمَا صَنَعُوا كَيْدُ سَاحِرٍ وَلَا يُفْلِحُ السَّاحِرُ حَيْثُ أَتَى {69}

  1. Ўнг қўлингдаги (ҳасса)ни ташла, улар ясаган нарсаларини ютиб юборсин. Улар ясаган нарса кўз бўямачи сеҳргарнинг хийласидан бошқа нарса эмас. кўз бўямачи-сеҳргар қайси тарафлама келса ҳам, барибир зафар қозонмайди.”

فَأُلْقِيَ السَّحَرَةُ سُجَّدًا قَالُوا آمَنَّا بِرَبِّ هَارُونَ وَمُوسَى {70}

  1. Натижада, кўз бўямачи-сеҳргарлар саждага қилиб: “Мусо ва Ҳоруннинг Раббига ишондик”, дедилар.

قَالَ آمَنتُمْ لَهُ قَبْلَ أَنْ آذَنَ لَكُمْ إِنَّهُ لَكَبِيرُكُمُ الَّذِي عَلَّمَكُمُ السِّحْرَ فَلَأُقَطِّعَنَّ أَيْدِيَكُمْ وَأَرْجُلَكُم مِّنْ خِلَافٍ وَلَأُصَلِّبَنَّكُمْ  فِي جُذُوعِ النَّخْلِ وَلَتَعْلَمُنَّ أَيُّنَا أَشَدُّ عَذَابًا وَأَبْقَى {71}

  1. Фиръавн шундай деди: “мен сизларга изн бермай туриб унга ишондингизми? Демак, у сизларга сеҳр ўргатган каттангиз экан-да! Энди сизларни оёқ-қўлларингизни қарама-қарши қилиб кестириб, сизларни хурмо дарахтининг танасига остириб қўяман. Шунда, қайси биримизнинг азоби қаттиқ ва доимий эканини билиб оласизлар.”

قَالُوا لَن نُّؤْثِرَكَ عَلَى مَا جَاءنَا مِنَ الْبَيِّنَاتِ وَالَّذِي فَطَرَنَا فَاقْضِ مَا أَنتَ قَاضٍ إِنَّمَا تَقْضِي هَذِهِ الْحَيَاةَ الدُّنْيَا {72}

  1. Улар шундай деди: “Биз сени ҳеч қачон ўзимизга келган очиқ-ойдин далил-мўжизалардан ҳам бизни яратган зотдан ҳам устун билмаймиз. Қандай ҳукм қилсанг қилавер. Сен фақат шу дунё ҳаётида ҳукм қила оласан, холос.

إِنَّا آمَنَّا بِرَبِّنَا لِيَغْفِرَ لَنَا خَطَايَانَا وَمَا أَكْرَهْتَنَا عَلَيْهِ مِنَ السِّحْرِ وَاللَّهُ خَيْرٌ وَأَبْقَى {73}

  1. Бизни (гуноҳ-у жазомизни) ҳам, сен бизни мажбурлаб қилдирган сеҳрни ҳам кечирсин Раббимизга ишониб-суяндик. Аллоҳ яхшилик манбаидир, (азоби) давомлидир[13].”

إِنَّهُ مَن يَأْتِ رَبَّهُ مُجْرِمًا فَإِنَّ لَهُ جَهَنَّمَ لَا يَمُوتُ فِيهَا وَلَا يَحْيى {74}

  1. Ҳақиқатда, кимки яратган Эгаси ҳузурига жиноятчи ҳолда келса, унга жаҳаннам бор. унда (жаҳаннамдан қутулиш учун) ўла олмайди ҳам, (бахтли ҳаётда) яшай олмайди ҳам.

وَمَنْ يَأْتِهِ مُؤْمِنًا قَدْ عَمِلَ الصَّالِحَاتِ فَأُوْلَئِكَ لَهُمُ الدَّرَجَاتُ الْعُلَى {75}

  1. Кимки яхши ишларни амалга оширган мўмин бўлиб келса, энг юқори даражалар ана шуларга тегишлидир.

جَنَّاتُ عَدْنٍ تَجْرِي مِن تَحْتِهَا الْأَنْهَارُ خَالِدِينَ فِيهَا وَذَلِكَ جَزَاء مَن تَزَكَّى {76}

  1. (Ўша энг юқори даражалар) Остидан анҳорлар оқиб турадиган Адн жаннатларидир. Улар унда ўлимсиз қолади. Ўзини пок сақлаган кишиларнинг мукофоти мана шудир.

وَلَقَدْ أَوْحَيْنَا إِلَى مُوسَى أَنْ أَسْرِ بِعِبَادِي فَاضْرِبْ لَهُمْ طَرِيقًا فِي الْبَحْرِ يَبَسًا لَّا تَخَافُ دَرَكًا وَلَا تَخْشَى{77}

  1. “Бандаларим билан бирга тунда йўлга чиқиб, (ҳассанг билан) денгизда уларга қуруқ йўл оч. (Фиръавн ва аскарларини) етиб олишидан ҳам қўрқма, (денгизга чўкиб кетишдан ҳам) чўчима.

فَأَتْبَعَهُمْ فِرْعَوْنُ بِجُنُودِهِ فَغَشِيَهُم مِّنَ الْيَمِّ مَا غَشِيَهُمْ {78}

  1. Ўшанда Фиръавн аскарлари билан бирга Мусони ортидан қувиб келди. Натижада, денгиз уларни ўраганича ўраб олди.

وَأَضَلَّ فِرْعَوْنُ قَوْمَهُ وَمَا هَدَى {79}

  1. Фиръавн халқини адаштирган, тўғри йўлга бошламаган[14].

يَا بَنِي إِسْرَائِيلَ قَدْ أَنجَيْنَاكُم مِّنْ عَدُوِّكُمْ وَوَاعَدْنَاكُمْ جَانِبَ الطُّورِ الْأَيْمَنَ وَنَزَّلْنَا عَلَيْكُمُ الْمَنَّ وَالسَّلْوَى {80}

  1. Эй Исроил авлодлари! Биз сизни душманингиздан қутқариб қолганмиз, сизлар билан Тур (тоғи)нинг ўнг тарафида ваъдалашдик ва сизларга манн ва бедана тушириб бердик.

كُلُوا مِن طَيِّبَاتِ مَا رَزَقْنَاكُمْ وَلَا تَطْغَوْا فِيهِ فَيَحِلَّ عَلَيْكُمْ غَضَبِي وَمَن يَحْلِلْ عَلَيْهِ غَضَبِي فَقَدْ هَوَى {81}

  1. “Сизларга ризқ қилиб бурганларимдан покизаларини истеъмол қилинглар ва бунда ҳаддан ошманглар. Бўлмаса, сизлар ғазабимга/уқубатимга йўлиқасиз. Кимки ғазабимга/уқубатимга йўлиқса ҳалок бўлади.

وَإِنِّي لَغَفَّارٌ لِّمَن تَابَ وَآمَنَ وَعَمِلَ صَالِحًا ثُمَّ اهْتَدَى {82}

  1. Албатта, тавба қилган, (Аллоҳга) ишониб-суянган ва яхши ишни амалга ошириб, кейин тўғри йўлда давом этган кишини албатта Мен (гуноҳ-у жазосини) кечириб юбораман.

وَمَا أَعْجَلَكَ عَن قَوْمِكَ يَا مُوسَى {83}

  1. (Мусо Тур тоғига ўзи ёлғиз чиққанида) “Эй Мусо! Қавмингни ташлаб шошилиб чиқишингга нима сабаб бўлди?”, деди Аллоҳ.

قَالَ هُمْ أُولَاء عَلَى أَثَرِي وَعَجِلْتُ إِلَيْكَ رَبِّ لِتَرْضَى {84}

  1. “Ана улар, изимда (келяпти). Эй Раббим, Рози бўлишин учун Сенга шошилдим”, деди Мусо[15].

قَالَ فَإِنَّا قَدْ فَتَنَّا قَوْمَكَ مِن بَعْدِكَ وَأَضَلَّهُمُ السَّامِرِيُّ {85}

  1. “Шундай қилганинг учун, сендан кейин қавмингни фитнага/оғир имтиҳонга дучор қилдик. Сомирий уларни адаштирди”, деди Аллоҳ.

فَرَجَعَ مُوسَى إِلَى قَوْمِهِ غَضْبَانَ أَسِفًا قَالَ يَا قَوْمِ أَلَمْ يَعِدْكُمْ رَبُّكُمْ وَعْدًا حَسَنًا أَفَطَالَ عَلَيْكُمُ الْعَهْدُ أَمْ أَرَدتُّمْ أَن يَحِلَّ عَلَيْكُمْ غَضَبٌ مِّن رَّبِّكُمْ فَأَخْلَفْتُم مَّوْعِدِي {86}

  1. Кейин Мусо ўз қавмига ғазабланган ва ачинган ҳолда қайтиб: “Эй қавмим! Ахир Раббингиз сизга чиройли ваъда бермаганмиди?! Ёки ўша ваъда сизларга шунчалик узайиб кетдими? Ё бўлмаса, ўзингизга Раббингизнинг ғазаби/уқубати дучор бўлишини хоҳлаб қолиб, шунинг учун менга берган ваъдангизни буздингизми?!”, деди.

قَالُوا مَا أَخْلَفْنَا مَوْعِدَكَ بِمَلْكِنَا وَلَكِنَّا حُمِّلْنَا أَوْزَارًا مِّن زِينَةِ الْقَوْمِ فَقَذَفْنَاهَا فَكَذَلِكَ أَلْقَى السَّامِرِيُّ {87}

  1. Улар айтдиларки: “(Эй Мусо!) Сенга берган ваъдамизга ўз хоҳиш-иродамизга кўра хилоф қилганимиз йўқ. Лекин, биз (ҳалок бўлган Фиръавн) қавмининг зеб-зийнатли юкларини ўзимизга юклаб олган эдик, кейин уларни оловга ташладик, Сомирий ҳам ташлади.

فَأَخْرَجَ لَهُمْ عِجْلًا جَسَدًا لَهُ خُوَارٌ فَقَالُوا هَذَا إِلَهُكُمْ وَإِلَهُ مُوسَى فَنَسِيَ {88}

  1. Кейин, Сомирий (оловдан) бизга бўкирадиган битта бузоқ (ҳайкалини) чиқариб берди. Шунда (Сомирий ва унга эргашганлар): “Бу сизларнинг ҳам илоҳингиз, Мусонинг ҳам илоҳидир, бироқ Мусо уни унутиб қўйди”, дедилар.”

أَفَلَا يَرَوْنَ أَلَّا يَرْجِعُ إِلَيْهِمْ قَوْلًا وَلَا يَمْلِكُ لَهُمْ ضَرًّا وَلَا نَفْعًا {89}

  1. (Ҳайкал) уларга битта бўлса ҳам гап қайтара олмаслигини кўрмаётганмиди? Ахир у уларга зарар ҳам фойда ҳам келтира олмайди-ку!

وَلَقَدْ قَالَ لَهُمْ هَارُونُ مِن قَبْلُ يَا قَوْمِ إِنَّمَا فُتِنتُم بِهِ وَإِنَّ رَبَّكُمُ الرَّحْمَنُ فَاتَّبِعُونِي وَأَطِيعُوا أَمْرِي {90}

  1. Ҳорун (Мусо қайтишидан) олдин уларга: “Эй қавмим! Сизлар бузоқ билан фитналаниб қолдингиз, холос. Сизларни Раббингиз Раҳмондир. Сизлар менга эргашиб, буйруғимни бажаринглар”, деган эди.

قَالُوا لَن نَّبْرَحَ عَلَيْهِ عَاكِفِينَ حَتَّى يَرْجِعَ إِلَيْنَا مُوسَى {91}

  1. Қавми эса: “Токи Мусо қайтиб келмагунча, биз бузоққа ибодат қилиб турамиз”, дейишган.

قَالَ يَا هَارُونُ مَا مَنَعَكَ إِذْ رَأَيْتَهُمْ ضَلُّوا{92}

  1. Мусо (қайтиб келиб) шундай деди: “Эй Ҳорун! Буларни адашиб кетганини кўрганингда, (уларни бу йўлдан тўсишга) сенга нима қарши бўлди?!

أَلَّا تَتَّبِعَنِ أَفَعَصَيْتَ أَمْرِي {93}

  1. Нима учун менга эргашмадинг? Буйруғимга қарши чиқдингми?”

قَالَ يَا ابْنَ أُمَّ لَا تَأْخُذْ بِلِحْيَتِي وَلَا بِرَأْسِي إِنِّي خَشِيتُ أَن تَقُولَ فَرَّقْتَ بَيْنَ بَنِي إِسْرَائِيلَ وَلَمْ تَرْقُبْ قَوْلِي {94}

  1. Ҳорун айтдики: “Эй онамнинг ўғли, мени соч-соқолимдан тутма! “Гапимга кирмасдан, Исроил авлодини бўлиб ташлабсан”, дейишингдан чўчидим.

قَالَ فَمَا خَطْبُكَ يَا سَامِرِيُّ {95}

  1. Мусо (Сомирийга қараб): “Эй Сомирий! Бу қилиғинг нимаси?”, деди.

قَالَ بَصُرْتُ بِمَا لَمْ يَبْصُرُوا بِهِ فَقَبَضْتُ قَبْضَةً مِّنْ أَثَرِ الرَّسُولِ فَنَبَذْتُهَا وَكَذَلِكَ سَوَّلَتْ لِي نَفْسِي{96}

  1. “Мен улар кўрмаган нарсани кўрдим. Шундай қилиб, расулнинг асаридан (фаросатидан) бир ҳовуч олиб, уни (бузоқ ичига) ташладим[16]. Шундай қилишга мени нафсим ундади”, деди Сомирий.

قَالَ فَاذْهَبْ فَإِنَّ لَكَ فِي الْحَيَاةِ أَن تَقُولَ لَا مِسَاسَ وَإِنَّ لَكَ مَوْعِدًا لَّنْ تُخْلَفَهُ وَانظُرْ إِلَى إِلَهِكَ الَّذِي ظَلْتَ عَلَيْهِ عَاكِفًا لَّنُحَرِّقَنَّهُ ثُمَّ لَنَنسِفَنَّهُ فِي الْيَمِّ نَسْفًا {97}

  1. Мусо деди: “Йўқол! Бугундан бошлаб сен ҳаёт бўйича (инсонларга): “Менга тегманглар/нари туринглар”, деб юрасан. Сен учун яна битта хилоф қилинмайдиган ваъда қилинган вақт бор. сиғиниб турган “илоҳингга” қараб тур, уни куйдириб ташлаймиз сўнгра уни денгизга сочиб юборамиз.

إِنَّمَا إِلَهُكُمُ اللَّهُ الَّذِي لَا إِلَهَ إِلَّا هُوَ وَسِعَ كُلَّ شَيْءٍ عِلْمًا {98}

  1. Қуллик/ибодат қилишингиз керак бўлган зот фақат Аллоҳдир, Ундан бошқа қуллик қилинишга ҳақли ҳеч ким йўқ. Унинг илми ҳамма нарсани ўз ичига олган.”

كَذَلِكَ نَقُصُّ عَلَيْكَ مِنْ أَنبَاء مَا قَدْ سَبَقَ وَقَدْ آتَيْنَاكَ مِن لَّدُنَّا ذِكْرًا {99}

  1. (Эй Муҳаммад!) Ўтмишда бўлиб ўтган хабарларнинг баъзиларини сенга мана шу шаклда айтиб беряпмиз. Сенга Ўз ҳузуримиздан Зикр/Қуръон[17] бердик.

مَنْ أَعْرَضَ عَنْهُ فَإِنَّهُ يَحْمِلُ يَوْمَ الْقِيَامَةِ وِزْرًا {100}

  1. Кимки у Зикрдан юз ўгирса, қиёмат куни у ўзига оғир юк/уқубат юклаб олади.

خَالِدِينَ فِيهِ وَسَاء لَهُمْ يَوْمَ الْقِيَامَةِ حِمْلًا {101}

  1. Улар ўлимсиз ҳолда ўша юк/уқубат остида қолиб кетади. Қиёмат кунидаги уларнинг юки/уқубати қандай ҳам ёмон!

يَوْمَ يُنفَخُ فِي الصُّورِ وَنَحْشُرُ الْمُجْرِمِينَ يَوْمَئِذٍ زُرْقًا {102}

  1. (Қиёмат) куни сур чалинади. Ўша куни (Қуръондан юз ўгирган) жиноятчиларни кўзлари кўр ҳолатда тўплаймиз[18].

يَتَخَافَتُونَ بَيْنَهُمْ إِن لَّبِثْتُمْ إِلَّا عَشْرًا {103}

  1. Улар бир-бирига пичирлашиб: “Дунё ҳаётида фақат ўн кун қолдинглар”, дейишади.

نَحْنُ أَعْلَمُ بِمَا يَقُولُونَ إِذْ يَقُولُ أَمْثَلُهُمْ طَرِيقَةً إِن لَّبِثْتُمْ إِلَّا يَوْمًا {104}

  1. Уларни нима деётганини жуда яхши биламиз. Уларнинг йўл-йўриқни биладиганроғи: “Сизлар фақат бир кун қолдинглар”, дейди.

وَيَسْأَلُونَكَ عَنِ الْجِبَالِ فَقُلْ يَنسِفُهَا رَبِّي نَسْفًا {105}

  1. (Эй Муҳаммад!) Улар сендан тоғлар ҳақида сўрашмоқда. Шундай де: “Раббим уларни (кулдек) сочиб юборади.

فَيَذَرُهَا قَاعًا صَفْصَفًا {106}

  1. Кейин ўрнини теп-текис қилиб қўяди.

لَا تَرَى فِيهَا عِوَجًا وَلَا أَمْتًا {107}

  1. У ерда паст-баландлик кўрмайсан.

يَوْمَئِذٍ يَتَّبِعُونَ الدَّاعِيَ لَا عِوَجَ لَهُ وَخَشَعَت الْأَصْوَاتُ لِلرَّحْمَنِ فَلَا تَسْمَعُ إِلَّا هَمْسًا {108}

  1. Ўша куни товушлари пасайган ҳолда, (маҳшарга) чақирувчи ортидан – ҳеч қаёққа бурилмасдан эргашиб келадилар. Шунда пичирлашдан бошқа нарса эшитмайсан.

يَوْمَئِذٍ لَّا تَنفَعُ الشَّفَاعَةُ إِلَّا مَنْ أَذِنَ لَهُ الرَّحْمَنُ وَرَضِيَ لَهُ قَوْلًا {109}

  1. Ўша куни Раҳмон унга изн берган ва (ўзини фойдасига) гапиришидан рози бўлган кишилардан бошқа ҳеч кимга (ўзини ўзи) оқлаш/шафоат фойда бермайди.

يَعْلَمُ مَا بَيْنَ أَيْدِيهِمْ وَمَا خَلْفَهُمْ وَلَا يُحِيطُونَ بِهِ عِلْمًا {110}

  1. Аллоҳ уларнинг олдидаги ишни ҳам ортидаги ишни ҳам билади. Улар эса, Уни илмий жиҳатдан тўлиқ қамрай олмайдилар.

وَعَنَتِ الْوُجُوهُ لِلْحَيِّ الْقَيُّومِ وَقَدْ خَابَ مَنْ حَمَلَ ظُلْمًا {111}

  1. (Ўша куни) “юзлар” доимо тирик ва узлюксиз ўз ишида турувчи – Аллоҳга бош эгган бўлади. Зулм/цирк кўтариб келганлар зиён кўради.

وَمَن يَعْمَلْ مِنَ الصَّالِحَاتِ وَهُوَ مُؤْمِنٌ فَلَا يَخَافُ ظُلْمًا وَلَا هَضْمًا {112}

  1. Кимки Аллоҳга ишонган ҳолда яхши ишларни амалга оширган бўлса, энди на ҳақсизлик қилинишидан ва на ҳаққи берилмай қолишидан қўрқмайди.

وَكَذَلِكَ أَنزَلْنَاهُ قُرْآنًا عَرَبِيًّا وَصَرَّفْنَا فِيهِ مِنَ الْوَعِيدِ لَعَلَّهُمْ يَتَّقُونَ أَوْ يُحْدِثُ لَهُمْ ذِكْرًا   {113}

  1. Биз бу Қуръонни арабча Қуръон қилиб туширдик. Балки гуноҳлардан сақланиб тақво қилишар ёки Қуръон улар учун эсда қоладиган маълумот пайдо қилар деб, унда турли таҳдидлар келтирдик.

فَتَعَالَى اللَّهُ الْمَلِكُ الْحَقُّ وَلَا تَعْجَلْ بِالْقُرْآنِ مِن قَبْلِ أَن يُقْضَى إِلَيْكَ وَحْيُهُ وَقُل رَّبِّ زِدْنِي عِلْمًا {114}

  1. Аллоҳ покдир, ҳақиқий ҳукмрондир, илоҳликка ҳақли зотдир. (Эй Муҳаммад!) сенга Қуръоннинг/алоқадор оятлар жамланмаси ваҳий қилиниши тугамай туриб, у билан ҳукм беришга шошилма, “Эй Раббим! Илмимни зиёда қил!”, де[19]!

وَلَقَدْ عَهِدْنَا إِلَى آدَمَ مِن قَبْلُ فَنَسِيَ وَلَمْ نَجِدْ لَهُ عَزْمًا {115}

  1. Шубҳасизки, илгари Одамга аҳд юклаган эдик, у унутиб қўйди/бажармади[20]. Биз унда қатъият кўрмадик.

وَإِذْ قُلْنَا لِلْمَلَائِكَةِ اسْجُدُوا لِآدَمَ فَسَجَدُوا إِلَّا إِبْلِيسَ أَبَى {116}

  1. Бир куни фаришталарга “Одамга сажда қилинглар!” дедик. Улар дарҳол сажда қилди. Иблис сажда қилмади, (сажда қилишдан) бош тортди.

فَقُلْنَا يَا آدَمُ إِنَّ هَذَا عَدُوٌّ لَّكَ وَلِزَوْجِكَ فَلَا يُخْرِجَنَّكُمَا مِنَ الْجَنَّةِ فَتَشْقَى {117

  1. Шунда Биз айтдикки: “Эй Одам! Бу (Иблис) аниқ сенга ҳам жуфтингга ҳам душман. Тағин, у сизларни бўстондан чиқариб юбормасин. Бўлмаса муаммога тушиб қоласиз.

إِنَّ لَكَ أَلَّا تَجُوعَ فِيهَا وَلَا تَعْرَى {118}

  1. Албатта, сен бу ерда оч ҳам қолмайсан, яланғоч ҳам қолмайсан.

وَأَنَّكَ لَا تَظْمَأُ فِيهَا وَلَا تَضْحَى {119}

  1. Яна сен бу ерда сувга ташна ҳам бўлмайсан, иссиқда ҳам қолмайсан.”

فَوَسْوَسَ إِلَيْهِ الشَّيْطَانُ قَالَ يَا آدَمُ هَلْ أَدُلُّكَ عَلَى شَجَرَةِ الْخُلْدِ وَمُلْكٍ لَّا يَبْلَى {120}

  1. Шунда Шайтон унга васваса қилиб: “Эй Одам! Сенга мангу ҳаёт дарахтини ва битмас-тугамас мулкни кўрсатиб берайми?”, деди.

فَأَكَلَا مِنْهَا فَبَدَتْ لَهُمَا سَوْآتُهُمَا وَطَفِقَا يَخْصِفَانِ عَلَيْهِمَا مِن وَرَقِ الْجَنَّةِ وَعَصَى آدَمُ رَبَّهُ فَغَوَى {121}

  1. Шайтонни васвасасидан кейин Одам ва аёли тақиқланган дарахт (меваси)дан еган эди, яланғоч бадани ўзларига кўриниб қолди, иккаласи ҳам бўстондаги дарахт баргларидан қават-қават қилиб устини ёпишни бошлади. Одам Раббининг буйруғига қарши чиқиб, адашди.

ثُمَّ اجْتَبَاهُ رَبُّهُ فَتَابَ عَلَيْهِ وَهَدَى {122}

  1. Кейин Рабби уни (пайғамбарликка) танлаб олди, унга тавба имкони берди ва уни ҳидоят қилди/қўлланма-китоб берди[21].

قَالَ اهْبِطَا مِنْهَا جَمِيعًا بَعْضُكُمْ لِبَعْضٍ عَدُوٌّ فَإِمَّا يَأْتِيَنَّكُم مِّنِّي هُدًى فَمَنِ اتَّبَعَ هُدَايَ فَلَا يَضِلُّ وَلَا يَشْقَى {123}

  1. (Аллоҳ Одам ва жуфтига) деди: “Иккалангиз ҳам у ердан тушинглар. Бир-бирингизга душмансиз. Мен тарафимдан сизларга қўлланма/китоб[22] келганида, ким Менинг қўлланмамга/китобимга эргашса, шунда у адашмайди ҳам, бахтсиз бўлмайди ҳам.

وَمَنْ أَعْرَضَ عَن ذِكْرِي فَإِنَّ لَهُ مَعِيشَةً ضَنكًا وَنَحْشُرُهُ يَوْمَ الْقِيَامَةِ أَعْمَى {124}

  1. Кимки Менинг Зикримдан/китобимдан юз ўгирса, уни аниқ муаммо-ю машаққатли ҳаётда яшатамиз. Қиёмат куни уни (маҳшарда) кўр қилиб тирилтирамиз.

قَالَ رَبِّ لِمَ حَشَرْتَنِي أَعْمَى وَقَدْ كُنتُ بَصِيرًا {125}

  1. “Эй яратган Эгам! Нима учун мени кўр қилиб тирилтирдинг, ахир мен кўрар эдим-ку?!”- дейди.

قَالَ كَذَلِكَ أَتَتْكَ آيَاتُنَا فَنَسِيتَهَا وَكَذَلِكَ الْيَوْمَ تُنسَى {126}

  1. “Шундай эдинг. Лекин, сенга оятларимиз келган, ўшанда сен уларни унутгансан. Сен ҳам бугун ана шу шаклда унутиласан”, дейди Аллоҳ.

وَكَذَلِكَ نَجْزِي مَنْ أَسْرَفَ وَلَمْ يُؤْمِن بِآيَاتِ رَبِّهِ وَلَعَذَابُ الْآخِرَةِ أَشَدُّ وَأَبْقَى {127}

  1. Раббининг оятларига ишонмай ҳадидан ошган кимсаларни мана шундай жазолаймиз. Ҳақиқатда, охират азоби жуда қаттиқдир, доимийдир.

أَفَلَمْ يَهْدِ لَهُمْ كَمْ أَهْلَكْنَا قَبْلَهُم مِّنَ الْقُرُونِ يَمْشُونَ فِي مَسَاكِنِهِمْ إِنَّ فِي ذَلِكَ لَآيَاتٍ لِّأُوْلِي النُّهَى {128}

  1. Ўзларидан илгари қанчадан-қанча наслларни ҳалок қилганимиз, уларни тўғри йўлга келишига туртки бўлмадими? Ҳолбуки, улар ўзларидан аввалгилар (яшаган) масканларида юрибди. Албатта, ақл эгалари учун бунда оят-белгилар бор.

وَلَوْلَا كَلِمَةٌ سَبَقَتْ مِن رَّبِّكَ لَكَانَ لِزَامًا وَأَجَلٌ مُسَمًّى {129}

  1. Агар Раббинг тарафидан берилган сўз[23] ва белгиланган ажал/муддат бўлмаганида эди, (буларни дарҳол азоблаш) керак эди.

فَاصْبِرْ عَلَى مَا يَقُولُونَ وَسَبِّحْ بِحَمْدِ رَبِّكَ قَبْلَ طُلُوعِ الشَّمْسِ وَقَبْلَ غُرُوبِهَا وَمِنْ آنَاء اللَّيْلِ فَسَبِّحْ وَأَطْرَافَ النَّهَارِ لَعَلَّكَ تَرْضَى {130}

  1. Шунинг учун, (эй Муҳаммад!) сен улар гапираётган гапига бардош қил. Қуёш чиқишидан олдин ҳамда қуёш ботишидан олдин Раббингга мақтов айтиб ибодат қил. Розиликка эришиш умидида, тунги вақтларда ва кундузги бўлимларда ҳам (Раббингни мақтаб ибодат қил).

وَلَا تَمُدَّنَّ عَيْنَيْكَ إِلَى مَا مَتَّعْنَا بِهِ أَزْوَاجًا مِّنْهُمْ زَهْرَةَ الْحَيَاةِ الدُّنيَا لِنَفْتِنَهُمْ فِيهِ وَرِزْقُ رَبِّكَ خَيْرٌ وَأَبْقَى{131}

  1. Биз у билан уларни кетма-кет баҳраманд қилган дунё ҳаётининг зийнатларига кўз тикма. Уларни ўша нарсаларда синаш учун (берганмиз). Раббингнинг ризқи яхши ва доимийдир – тугамайди.

وَأْمُرْ أَهْلَكَ بِالصَّلَاةِ وَاصْطَبِرْ عَلَيْهَا لَا نَسْأَلُكَ رِزْقًا نَّحْنُ نَرْزُقُكَ وَالْعَاقِبَةُ لِلتَّقْوَى {132}

  1. Оилангни намозга буюр, ўзингни ҳам намозга бардош қилишга кўниктир. Биз сендан ризқ сўрамаяпмиз, сенга ризқни Биз берамиз. Яхши оқибат гуноҳлардан сақланувчи-тақводорларга[24] тегишли.

وَقَالُوا لَوْلَا يَأْتِينَا بِآيَةٍ مِّن رَّبِّهِ أَوَلَمْ تَأْتِهِم بَيِّنَةُ  مَا فِي الصُّحُفِ الْأُولَى {133}

  1. Улар: “(Муҳаммад) бизга Раббидан мўжиза келтирса бўлмайдими?”, дедилар. Уларга аввалги саҳифалардаги равшан далил[25] (етиб) келмабдими?

وَلَوْ أَنَّا أَهْلَكْنَاهُم بِعَذَابٍ مِّن قَبْلِهِ لَقَالُوا رَبَّنَا لَوْلَا أَرْسَلْتَ إِلَيْنَا رَسُولًا فَنَتَّبِعَ آيَاتِكَ مِن قَبْلِ أَن نَّذِلَّ وَنَخْزَى {134}

  1. Агар у (Муҳаммад) келишидан олдин уларни бирон бир азоб билан ҳалок қилиб юборганимизда эди, “Эй Раббимиз! Хор бўлиб шарманда бўлишимиздан олдин бизга элчи юборсанг бўлмасмиди? Шундай қилганингда биз унга эргашган бўлардик”, деган бўлишар эди.

قُلْ كُلٌّ مُّتَرَبِّصٌ فَتَرَبَّصُوا ۖ فَسَتَعْلَمُونَ مَنْ أَصْحَابُ الصِّرَاطِ السَّوِيِّ وَمَنِ اهْتَدَىٰ {135}

  1. Айт: “Ҳамма кутяпти, сизлар ҳам кутинглар. Яқинда (қиёмат бўлганида) кимлар тўғри йўл эгалари эканини ҳам, кимлар (жаннатга элтувчи) йўлга кирганини ҳам билиб оласизлар.”

[1] Тоҳа сураси Маккада тушган, 135 оятдан иборат. Тушиш тартиби 45, ёзилиш тартиби 20. Сура бошидаги ТО! Ҳа! Ҳақида билиш учун Бақара 2/1 оятига қаранг.

[2] (Тоҳа 20/117-118)

[3] Умумий олганда Қуръон карим бутун инсониятга тўғри йўл кўрсатадиган китобдир (Қаранг: Бақара 2/185, Оли Имрон 3/4, Анъом 6/91). Лекин, Қуръон фақат унга ишонган ва тақво қилганларга фойда беради (Қаранг: Бақара 2/2). Бундан бошқа яна кўплаб оятлар шунга далолат қилади. Тақводорлик – Аллоҳга қарши чиқишдан сақланишдир. Аллоҳдан андиша қилиш ва Аллоҳга нисбатан масъулиятли бўлиш ҳам айнан тақво калимасининг мазмунини ўз ичига олади.

[4]

[5]

[6] Демак, охират ҳаёти имтиҳон учун эмас, балки қилинган ишларнинг жазо ва мукофотини олиш учун қоим бўлади.

[7] Кўпчилик бўлиб ёд этиш намозга ҳам намоздан ташқари ҳолатга ҳам тааллуқли бўлади.

[8] Қасос 28/7.

[9] Шуаро 26/14, Қасос 28/15, 18, 21, 33.

[10]

[11] Оятда илтифот қоидаси бор; учинчи шахсдан биринчи шахсга кўчиш бор. Оят шунга кўра таржима қилинди.

[12] 63 ва 64- оятдаги иборалар сеҳргарларга тегишли бўлиши ҳам мумкин, Фиръавн ҳузуридаги амалдорларга тегишли бўлиши ҳам мумкин.

[13] “Азоби давомлидир” ибораси Фиръавнга жавоб сифатида айтилган гаплари бўлиши мумкин. Чунки 71- оятда Фиръавн “Шунда, қайси биримизнинг азоби қаттиқ ва доимий эканини билиб оласизлар”, дегани билдирилган эди.

[14] Ғофир 40/29.

[15] Бу оятга кўра, Мусо тоққа ўзи ёлғиз чиққани маълум бўлади.

[16] Аъроф 7/138, Бақара 2/155. Улар Илоҳни кўзлари билан ўришни хоҳлашар эди. Шунинг учун улар Сомирийнинг ёлғонига жуда осонлик билан алданиб қолишган.

[17] Қуръоннинг яна бир номи Зикрдир.

[18] Тоҳа 20/124, Исро17/97.

[19] Бу оятдаги шошилма ибораси ушбу суранинг 105- ояти билан бирга боғланади. Яъни, сендан бир нарса ҳақида сўрасалар, у ҳақидаги оятлар тушмай туриб, улар ҳақида жавоб беришга шошилма, деган маъно чиқади. Жаброил ўқиб беришидан олдин ўзинг ўқишга шошилма, деган маъно чиқади деган муфассирлар ҳам бор. (Қаранг: Фахруддин Розий, Мафотиҳул-Ғайб.)

[20] Одам алайҳиссаломга боғда тақиқланган дарахтдан емаслигини буюрган эди. Лекин Одам унутиб қўйди ва ундан еди. Натижада, яшаб турган Жаннатмакон бўстондан чиқариб юборилди.

[21] Бу ва кейинги оятлар ҳамда Бақара сурасининг 38 ва 39- оятларга кўра, Одам алайҳиссаломга бўстондан чиққанидан кейин пайғамбарлик берилган ва унга кейин илоҳий китоб берилган.

[22] “Ҳудан” калимасига оятдаги маъно оқишига қараб “китоб” деб таржима қилинади. (Қаранг: Имом Насафий, Мадорикут-Танзил) Зотан, келгуси оятда ўша “ҳудан” ибораси “зикр” бўлиб такрорланган. Зикр эса, барча илоҳий китобларнинг ўртоқ номидир.

[23] Инсонларнинг қилган яхши-ёмон ишлари учун асл жазо ёки мукофот қиёматда берилади. Уларга берилган ваъда қиёматдир (Қомар 45/46).

[24] Аъроф 7/128, Ҳуд 11/49 ва Қасос 28/83- оятларга кўра, “тақво” калимасини изофа ҳазф қилинган ҳолда таржима қилдик.

[25] Аҳли китоблардаги Таврот ва Инжилда Муҳаммад алайҳиссаломнинг сифатлари ёзилган бўлган. Бундан ташқари аввалги илоҳий китоблар араб тилида бўлмаган. Муҳаммад алайҳиссалом эса, ўтмишдаги воқеалар ва аввалги китоблардаги ҳукмларни энг тўғри шаклда (ваҳий асосида) айтиб берган. Мана шунинг ўзи Муҳаммад алайҳиссалом Аллоҳнинг элчиси эканини ҳамда Қуръон Аллоҳнинг китоби эканига далил бўлади.