«Бисмиллоҳ» айтилмай сўйилган ҳайвон гўшти ҳалолми?
Савол:
Ассалому алайкйм! Устоз, охирги суҳбатингизда Анъом сурасида белгиланганидек ўлимтик ҳайвон, оқизилган қон, тўнғиз гўшти ва Аллоҳдан бошқасига атаб сўйилган ҳайвонлардан бошқа ҳайвонларни, масалан мол-қўйларни «бисмиллоҳ» айтилмай сўйилса ҳам ҳалол бўлади, деган эдингиз. Лекин мени бу ҳақидаги бошқа бир-қанча оятлар ўйлантириб қўйди. Илтимос ўша оятларни ҳам тушунтириб берсангиз. Қуйидаги оятлар:
Анъом 6:118 «Агар Унинг оятларига иймон келтиргувчилардан бўлсангиз, Аллоҳнинг исми зикр қилинган нарсадан енг!»
Анъом 6:121 «Аллоҳнинг исми зикр қилинмаган нарсаларни еманглар. Албатта, бу иш фисқдир. Албатта, шайтонлар ўз дўстларига сизлар билан тортишишни васваса қиларлар. Агар уларга итоат қилсангизлар, сизлар ҳам мушриклардан бўласизлар.»
Моида 5:3 «Сизларга ўлимтик, қон, чўчқа гўшти, Аллоҳдан бошқанинг номи ила сўйилган, бўғилиб ўлган, уриб ўлдирилган, йиқилиб ўлган, сузиб ўлдирилган, йиртқич еган ҳайвонлар ҳаром қилинди. Магар, (ўлмай туриб) сўйиб олсангиз, ҳалол. Ва бутларга сўйилган ҳайвонлар ҳам, чўплар ила фол очишингиз ҳам ҳаром қилинди. Бундай қилмоғингиз фосиқликдир. Бугунги кунда куфр келтирганлар динингизга зарар етказишдан умид уздилар. Улардан қўрқманглар, Мендан қўрқинглар. Бугунги кунда Мен сизнинг динингизни мукаммал қилиб бердим. Сизга неъматимни батамом қилдим. Ва сизга Исломни дин деб рози бўлдим. Кимки гуноҳга мойил бўлмаган ҳолида очликдан музтар бўлса, албатта, Аллоҳ мағфиратли ва раҳмли зотдир.»
Бақара 2:173 «Албатта, У зот сизларга фақат ўлимтикни, қонни, чўчқанинг гўштини ва Аллоҳдан бошқага сўйилганни ҳаром қилди. Кимки мажбур бўлса-ю, зулм қилмай, ҳаддан ошмай (эса), унга гуноҳ бўлмайди. Албатта, Аллоҳ мағфиратли ва раҳмлидир.»
Ҳаж 22:36 «Ва туяларни сиз учун Аллоҳнинг нишонларидан қилдик. Уларда сизга яхшилик бор. Уларга олд оёқларидан бири боғлиқ турган ҳолида Аллоҳнинг номини зикр қилинг. Ёнлари ерга текканида эса, бас, улардан енг ва қаноатли ва тиланган камбағалларни ҳам таомлантиринг. Шундай қилиб, Биз уларни сизга бўйинсундириб қўйдик. Шоядки шукр қилсангиз.»
Анъом 6:118 оятда «Аллоҳнинг исми зикр қилинган нарсадан енг», деб буюрилган. Бу оятларни қандай тушунамиз?
Жавоб:
Ва алайкум ассалом ва роҳматуллоҳ!
Келинг, ушбуоятларнибиргаликдаўрганибчиқамиз.
Анъом 6:118 оятни тўғри тушуниш учун кейинги оятни биргаликда ўқиш керак. Шунда адашмаймиз ва чалғимаймиз.
6:118 Агар Аллоҳнинг оятларига ишонсангиз, Унинг номи айтиб сўйилган ҳайвон гўштидан енглар.
6:119 Нима учун Аллоҳнинг номи айтиб сўйилган ҳайвон гўштидан емаяпсизлар?! Ахир, Аллоҳ ҳаром қилган нарсаларни сизларга Ўзи батафсил тушунтириб берди-ку! Унга мажбур бўлиб ейишингиз бундан мустасно. Кўпчилик (инсонлар) ўз хоҳишига эргашиб, илмсизлиги сабабли (бошқаларни) адаштириб юбормоқда. Роббинг ҳаддан ошувчиларни жуда яхши билади.
Кўриб турганингиздек, оятда «фақат Аллоҳни сими сўйилган ҳайвон гўштидан енг!», деб буюргани йўқ, аксинча, «Нима учун Аллоҳнинг исми зикр қилинган ҳайвон гўштидан емаяпсизлар?!», деган танқидий савол бермоқда ва ундай гўштни ейишга буюрмоқда.
Маълумки, ушбу Анъом сураси Маккада нозил бўлган. Ўша даврдаги Макка мушриклари баъзи ҳайвонларни сўйишда махсус бутларининг номини айтиб сўяр эди, Аллоҳ буни ҳаром қилди. Бу ҳақида бизга ушбу суранинг 138-ояти баён қилади. Шу боис Маккадаги мушриклар ҳайвон сўйганида ёки қурбонлик қилганида домим ҳам бутларини номини айтмас, балки баъзан Аллоҳнинг исмини айтиб сўяр эди. Шундай бўлса-да, мусулмонлар шубҳа ва гумон сабабли Аллоҳнинг номи айтилган ҳайвон гўштини ҳам истеъмол қилмай қўйган. Аллоҳ эса Қуръонда (Юнус 10:26) ҳамда (Нажм 53:28) оятларда «Гумон асло ҳақиқат ўрнига ўтмайди», деган маънода ҳикматли оятлар нозил қилди. Шунинг учун «ким сўйишидан қатъи назар, Аллоҳнинг исми айтилган бўлса еяверинглар, нега емаяпсизлар?!», мазмунида ушбу 118 ва 119 оятлар нозил бўлган.
Анъом сурасининг 121-ояти эса нотўғри таржима қилинган.
«Аллоҳнинг исми зикр қилинмаган нарсаларни еманглар. Албатта, бу иш фисқдир. Албатта, шайтонлар ўз дўстларига сизлар билан тортишишни васваса қиларлар. Агар уларга итоат қилсангизлар, сизлар ҳам мушриклардан бўласизлар.»
Бу таржимада битта жумлани иккита жумла шаклида таржима қилинган. Шунинг оқбатида оят тушинарсиз ва бошқа алоқадор оятлар билан ўзаро зиддиятли аҳволга келтириб юборилган.
Тўғри таржима қуйидагича:
«Фосиқлик қилган/фосиқона шаклда Аллоҳнинг исми айтилмаган сўйилган (ҳайвон гўштидан) еманглар! Шайтонлар ўз иттифоқдошларига сизлар билан тортишиш уcун кўрсатмалар бермоқда. Агар уларга итоат қилсангиз, сизлар ҳам мушриклардан бўласиз.»
Бу оятда тақиқланган нарса – ҳайвон сўйишда Аллоҳнинг номини эмас, балки атайин бошқасини номини айтиб сўйилган ҳайвон гўштидир. Яъни, фосиқлик қилинган ҳолда ҳайвон кесиш қандай эканини бизга Анъом сурасининг 145-ояти баён қилиб берган:
6:145 «Менга ваҳий қилинган (Қуръон)да ейдиган кишига қуйидагилардан бошқа қилинган бирон-бир егулик топмайман: ўлимтик (ҳайвон), оқизилган қон, жирканчлиги учун тўнғиз гўшти ёки фосиқлик қилган ҳолда Аллоҳдан бошқасининг номи айтиб сўйилган ҳайвон», деб айт. Кимки иложсиз қолиб бировнинг ҳақига тажовуз қилмаган ва (керагидан ортиқча еб) ҳаддан ошмаган ҳолда улардан еса, Роббинг кечиримли ва меҳрибондир.»
Кўриб турганингиздек, атайлаб Аллоҳдан бошқасининг номи айтиб сўйишни фисқ/фосиқлик, деди. Энди Анъом сурасининг 121-оятини ҳам мана шу маънода тушунадиган бўлсак тўғри хулоса олган бўламиз, ҳикматга амал қилган бўламиз.
Энди Ҳаж сурасининг 36-оятини кўриб чиқамиз:
«Бадани етишган ҳайвонларни сизларга Аллоҳга қуллик қилишнинг рамзларидан бири қилиб бердик. Сизлар учун у ҳайвонларда яхшилик бор. Уларни тизиб қўйганингизда улар узра Аллоҳнинг номини айтиб кесинглар. (Ўлиб) ёнлари ерга тушганида, улардан ўзингиз ҳам енглар, сўраганга ҳам, сўрамаганга ҳам едиринглар. Сизларга уларни мана шундай бўйсундириб бердик, қадрига етгайсизлар!»
Бу оятдаги буйруқ фақат Ҳаж мавсумида ҳарамда қурбонлик қилинадиган ҳайвонлар учун шарт қилинган ва қурбонликни қандай амалга оширишни, кейин ўша гўштнинг тақсимоти ҳам ўргатилган. Бу оятни ҳар қандай замон ва маконга татбиқ қилинади десак, унда оят давомидаги ва кейинги оятлардаги ҳукмларни ҳам ҳар замон ва ҳар маконда татбиқ қилиб, сўйилган ҳар қандай ҳайвон гўштидан мискинларга бўлиб бериш керак бўлиб қолади. Яъни, қассоблар ҳар бир сўйган ҳайвон гўштидан учдан бир қисминигина ўзига олиб қолиши мумкин бўлиб қолади.
Моида сурасининг 3-оятида аслида ҳалол бўлган ҳайвонларни гўшти ҳалоллигича қолиши учун сўйишни шарт қилди ва ўлимтик ҳайвонни ҳаром қилди.
Моида 5:3. «Сўйиб ейиладиган ҳайвонларнинг ўзи ўлиб қолгани, қон, тўнғиз гўшти, Аллоҳдан бошқасининг исми айтиб сўйилган ҳайвон, бўғиб ўлдирилган ҳайвон, уриб ўлдирилган ҳайвон, йиқилиб ўлган ҳайвон, бошқа ҳайвонлар тарафидан сузиб ўлдирилган ҳайвон ва йиртқич ҳайвонлар қисман еб қўйган ҳайвонлар – жони чиқишидан аввал сўйиб олмасангиз сизларга қилинди. Шунингдек, тиккалаб қўйилган тошлар олдида сўйилган ҳайвонлар ва фол ўқлари билан қисматингизни исташингиз сизларга қилинди. Бу ишлар фосиқликдир/йўлдан чиқишдир. Бугун кофирлар динингиздан ноумид бўлди. Шундай экан, улардан эмас, мендан қўрқинг. Бугун сизларга динингизни мукаммал қилиб бердим, сизларга берган неъматимни тамомладим, сизлар учун Исломни дин бўлишини танладим. Кимки гуноҳга мойиллиги бўлмасдан, очлик ҳолатида мажбур бўлиб у ҳаромлардан еса, бас! Аллоҳ кечиримли ва меҳрибондир.»
Мавзуга алоқадор яна бошқа оятларга ҳам қарашингиз мумкин (Бақара 2:173), (Анъом 6:145) (Наҳл 16:115). Бу оятларда басмала айтиш шарти ҳам, сўядиган инсон имонли ёки имонсиз бўлиш шарти ҳам айтилмаган. Басмала фақат Қурбон Байрамида сўйиладиган қурбонликлар учун шарт қилинган (Ҳаж 22:28) (Анъом 6:145).
Ундан ташқари, Моида сурасининг 5-оятида ғайридинларнинг таоми мусулмонларга ҳалол қилингани айтилган. Демак, насроний ёки бошқа дин вакиллари тарафидан сўйиб сотилаётган гўштлар етарки тўнғиз гўшти бўлмаса, ўлимтик бўлмаса, қон бўлмаса, атайин Аллоҳдан бошқасининг номи айтилиб сўйилган бўлмаса, ҳамда тўғри шаклда сўйилган бўлса барчаси ҳалолдир, ОШ БЎЛСИН!
Аллоҳ илмимизни зиёда қилсин!
