Савол:
Қурбонликка сўйиладиган қўйнинг қулоғи кесик ёки оёғи чўлоқ бўлса қабул бўлмайдими?
Жавоб:
– Оёғи синган бўлса ҳам
– қулоғи йўқ бўлса ҳам
– кўзи кўр бўлса ҳам
– тиши синган бўлса ҳам бўлаверади.
Инсонлар унинг гўшт ва ёғини ейди, қулоғини телпак, терисини тўн қилиб киймайди, туёғини шўрва қилиб ичмайди.
Демак, эти ва гўшти бўлса, жудаа озғин бўлмаса, ёши кичик/қўзичоқ бўлмаса кифоя.
Лекин, имкони бор одам энг гўзалини қурбонлик қилгани афзал.
Бой бойлигига, ўртаҳол ўз ҳолига қараб…
Ким 1 та, ким 10 та, ким қўчқор, ким 10 та новвос.
Расулуллоҳ (с.а.в.) қурбонлик қилинадиган ҳайвонларнинг қулоқларини текширишга ва тешик, кесик бўлса олмасликни тавсия қилган. Бунинг сабаби нима эди?
- Тақиқнинг асл сабаби (иллати)
Жоҳилият даврида араб мушриклари ўз бутларига атаб ҳайвонларнинг қулоқларини кесиб, тешиб, белгилаб қўйишарди. Бу ҳайвонларни «Баҳийра», «Саиба», «Васила», «Ҳом» деб аташарди. Уларнинг гўштини ейишни, улардан фойдаланишни ўзларига ҳаром қилиб қўйишган эди.
Аллоҳ таоло бу одатни батамом бекор қилиб, шундай дейди:
مَا جَعَلَ اللَّهُ مِن بَحِيرَةٍ وَلَا سَائِبَةٍ وَلَا وَصِيلَةٍ وَلَا حَامٍ ۙ وَلَٰكِنَّ الَّذِينَ كَفَرُوا يَفْتَرُونَ عَلَى اللَّهِ الْكَذِبَ
«Аллоҳ на «Баҳира», «Соиба», «Васила» ва «Ҳооми»дан ҳеч бирини белгилагани йўқ. Лекин, кофирлар Аллоҳга бўҳтон қилишмоқда. Уларнинг аксарияти ақлини ишлатмайдилар.» (Моида сураси, 103-оят)
Ибн Касир тафсири (қисқача):
«Баҳийра, Саиба, Васила ва Ҳом — бу жоҳилият давридаги бутларга атаб белгиланган ҳайвонлар эди. Аллоҳ уларнинг ҳаромлигини бекор қилди. Чунки бу — инсонларнинг ўзлари тўқиган ёлғон ва Аллоҳга нисбатан қилинган ифтиродадир.»
Расулуллоҳ (с.а.в.)нинг бу амрлари вақтинчалик таълим ва жоҳилият одатини йўқотиш учун эди. Мақсад — бутларга атаб ҳайвонларни белгилаш ва уларни қурбонлик қилиш одатини тамомила тугатиш эди. Агар ҳайвон соғлом бўлиб, қулоғидаги нуқсон бутга атаб қилинмаган бўлса, уни қурбонлик қилиш мумкин.
Демак, Расулуллоҳ (с.а.в.)нинг бу амрлари вақтинчалик таълим ва жоҳилият одатини йўқотиш учун эди. Мақсад — бутларга атаб ҳайвонларни белгилаш ва уларни қурбонлик қилиш одатини тамомила тугатиш эди. Агар ҳайвон соғлом бўлиб, қулоғидаги нуқсон бутга атаб қилинмаган бўлса, уни қурбонлик қилиш мумкин.
- Асл қоида
Аллоҳ таоло Қуръонда аниқ айтган:
«قُلْ مَنْ حَرَّمَ زِينَةَ اللَّهِ الَّتِي أَخْرَجَ لِعِبَادِهِ وَالطَّيِّبَاتِ مِنَ الرِّزْقِ»
«Айт: Аллоҳ Ўз бандалари учун чиқарган зийнатларни ва пок ризқларни ким ҳаром қилди?» (Аъроф сураси, 32-оят)
Аслда ҳамма нарса ҳалолдир. Тақиқ фақат аниқ иллат (сабаб) бўлганда киради. Иллат йўқ бўлса — тақиқ ҳам йўқолади.
- Амалий хулоса
Агар қўйнинг қулоғи бутга атаб кесилган бўлса — бу ҳайвонни қурбонлик қилиш тўғри эмас.
Агар қулоқ тасодифан, касаллик туфайли ёки бошқа сабаб билан кесилган бўлса — қурбонлик қилиш жоиздир.
Чунки тақиқнинг сабаби — бутга атаб белгилаш одатини йўқотиш эди, ҳайвоннинг ўзи эмас.
Инсонлар қўйнинг қулоғини емайдилар, ундан телпак ҳам қилмайдилар. Улар фақат гўшти ва ёғини (ва кўнгли тортган бошқа ички аъзоларини) ейдилар. Шунинг учун қулоқдаги нуқсон (ҳатто узилиб тушган бўлса ҳам) ҳайвоннинг гўштига таъсир қилмайди.
Аллоҳ таоло қурбонлик ҳайвонлари ҳақида Қуръонда шундай дейди:
وَالْبُدْنَ جَعَلْنَاهَا لَكُم مِّن شَعَائِرِ اللَّهِ لَكُمْ فِيهَا خَيْرٌ ۖ فَاذْكُرُوا اسْمَ اللَّهِ عَلَيْهَا صَوَافَّ
«Бадани етишган (ал-будна) ҳайвонларни Биз сизларга Аллоҳнинг ибодат рамзларидан қилиб бердик. Уларда сизлар учун яхшилик бор…» (Ҳаж сураси, 36-оят)
«Ал-будна» сўзи — бадани етишган, йирик ҳайвон дегани. Бу оятда қулоқ ҳақида ҳеч қандай гап йўқ.
Пайғамбаримиз (с.а.в.) ҳам қурбонлик ҳайвони ҳақида шундай деганлар:
«الْمُسِنَّةُ» — «Ал-Мусинна» (сут тишлари тушган, яъни ёши етишган ҳайвон)
Ҳадис:
«Қурбонликка мусинна (ёши етишган) ҳайвон сўйинглар.»
(Сунан Абу Довуд, Сунан Ибн Можа ва бошқа манбалар)
Қурбонлик ҳайвонининг қулоғида нуқсон бўлсачи?
Расулуллоҳ (с.а.в.) қурбонлик ҳайвонининг қулоғидаги нуқсонни текширишга буюрганларининг асл сабаби — бутларга атаб белгилаш одатини йўқотиш эди.
Қурбонликда энг муҳим жиҳат:
a) Қурбонликда асосий шарт — ҳайвоннинг бадани етишган (ал-будна) ва ёши етишган (ал-мусинна) бўлишидир.
Қулоқдаги нуқсон (майда тешик, кесик, ҳатто узилиб тушган бўлса ҳам) — ҳайвоннинг гўштига таъсир қилмайди, чунки одамлар қулоқни емайди. Агар нуқсон бутга атаб қилинмаган бўлса, бундай ҳайвонни қурбонлик қилиш жоиздир.
b) Қуръбонликка сўйилган ҳайвон гўштини муҳтожларга тарқатилиш жараёнида, унинг яхши ва сифатли жойларини ўзига олиб қолиб, жуда ҳам ёғли, гўштсиз ва асосий сувакли жойларини муҳтожларга бермаслик керак. Чунки, бу ҳақида Аллоҳ таоло шундай марҳамат қилган:
يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا أَنْفِقُوا مِنْ طَيِّبَاتِ مَا كَسَبْتُمْ وَمِمَّا أَخْرَجْنَا لَكُمْ مِنَ الْأَرْضِ ۖ وَلَا تَيَمَّمُوا الْخَبِيثَ مِنْهُ تُنْفِقُونَ وَلَسْتُمْ بِآخِذِيهِ إِلَّا أَنْ تُغْمِضُوا فِيهِ ۚ وَاعْلَمُوا أَنَّ اللَّهَ غَنِيٌّ حَمِيدٌ
«Эй Мўминлар! Ишлаб топган нарсангиздан ҳам сизларга ердан чиқариб берган нарсаларимиздан ҳам чиройли/покизаларини эҳсон қилинглар. (Агар сизга берилса) сиз уни кўз юммасдан олмайдиган (ёқимсиз) нарсалардан эҳсон қилманг. Билиб қўйинг, Аллоҳ беҳожатдир, мақтовга лойиқдир.» (Моида сураси, 267-оят)
Асл қоида:
«Аслда ҳамма нарса ҳалолдир, тақиқ фақат иллат (сабаб) бўлганда киради.» Иллат йўқ бўлса — тақиқ ҳам йўқолади. ҳуддики, узум мевасини истеъмол қилиш ҳалол, лекин уни ачитиб, асл фитратини бузиб, ичса инсонни қалини тўсадиган даражада маст қиладиган ҳолатга келтирилганидан кейин, мана шу илат сабабли уни истеъмол қилиш ҳаром бўлади. Ёки буғдойни ҳам мисол қилиб келтиришимиз мумкин. Ундан спирт чиқариб олиб, уни сувга аралаштириб, ароқ ҳолатиган келтирилганида, у энди ҳаром бўлади.
Сўнги сўз сифатида шуни айта оламанки, бутга атаб, атайин кесилмаган, балки бошқа сабабларга кўра кесилган бўлса (таниб олиш ёки бошқаларнинг қўйларига аралашиб кетмаслиги учун чўпонлар қўйларнинг қулоқларини тешиб қўйган бўлса), ҳатто қулоғи тагидан узилиб тушган бўлса ҳам, бундай қўйларни қурбонлик қилиш мумкин.
