Musulmonlar

62. Жума Сураси

Жума Сураси[1]
بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَٰنِ الرَّحِيمِ

Яхшилиги чексиз, эзгулик ва немат улашувчи Аллоҳ номи билан.

 

62:1

يُسَبِّحُ لِلَّهِ مَافِيالسَّمَاوَاتِ وَمَافِيالْأَرْضِ الْمَلِكِ الْقُدُّوسِ الْعَزِيزِ الْحَكِيمِ {1}

Осмонлар ва ердагилар – мутлақ ҳукмрон, (зоти ва сифатларида) нуқсонсиз, ўз ишида ғолиб ва тўғри қарор берувчи – Аллоҳни улуғлайдилар.

62:2

هُوَ الَّذِيبَعَثَ فِيالْأُمِّيِّينَ رَسُولًامِّنْهُمْ يَتْلُوعَلَيْهِمْ آيَاتِهِ وَيُزَكِّيهِمْ وَيُعَلِّمُهُمُ الْكِتَابَ وَالْحِكْمَةَ وَإِنكَانُوامِنقَبْلُ لَفِيضَلَالٍ مُّبِينٍ {2}

Уммийлар (Маккаликлар)[2] орасидан элчи чиқарган Удир[3]. У (элчи) уларга Аллоҳнинг оятларини тиловат[4] қилиб беради, уларга Китоб ва Ҳикмат ўргатиб, уларни поклайди. Зеро, улар бундан олдин аниқ залолатда эди.

62:3

وَآخَرِينَ مِنْهُمْ لَمَّايَلْحَقُوابِهِمْ وَهُوَ الْعَزِيزُ الْحَكِيمُ  {3}

Улар орасидан уларга улашмаган бошқа кишиларга (кейинги наслларга ҳам шу элчини юборди).[5] У ўз ишида ғолибдир, тўғри қарор берувчидир.

62:4

ذَلِكَ فَضْلُ اللَّهِ يُؤْتِيهِ مَنيَشَاءوَاللَّهُ ذُوالْفَضْلِ الْعَظِيمِ {4}

Бу Аллоҳнинг олийжаноблигидир. Унимуносиббўлгангаберади. Аллоҳбуюколийжанобликкаэгадир.

62:5

مَثَلُ الَّذِينَ حُمِّلُواالتَّوْرَاةَ ثُمَّ لَمْ يَحْمِلُوهَاكَمَثَلِ الْحِمَارِ يَحْمِلُ أَسْفَارًابِئْسَ مَثَلُ الْقَوْمِ الَّذِينَ كَذَّبُوابِآيَاتِ اللَّهِ وَاللَّهُ لَايَهْدِيالْقَوْمَ الظَّالِمِينَ {5}

Зиммаларига Тавторга амал қилиш вазифаси юклатилиб, кейин Тавротга амал қилмай қўйганлар, худди китоб юклаб қўйилган эшак кабидир[6]. Аллоҳнинг оятларига ёлғон муносабат билдирган кишилар қандай ҳам ёмон ўрнак! Аллоҳ зулмкор кишиларни ҳидоятга муваффақ қилмайди.

62:6

قُلْ يَاأَيُّهَاالَّذِينَ هَادُواإِنزَعَمْتُمْ أَنَّكُمْ أَوْلِيَاءلِلَّهِ مِندُونِ النَّاسِ فَتَمَنَّوُاالْمَوْتَ إِنكُنتُمْ صَادِقِينَ {6}

Айт: “Эй Яҳудий бўлиб олганлар! Бошқа инсонларни эмас, фақатгина ўзингизни Аллоҳнинг дўстллари деб иддао қилсангиз ва ростгўй бўлсангиз, ўлимни орзу қилинглар-чи!”

62:7

وَلَايَتَمَنَّوْنَهُ أَبَدًابِمَاقَدَّمَتْ أَيْدِيهِمْ وَاللَّهُ عَلِيمٌ بِالظَّالِمِينَ {7}

Қилмишлари сабабли улар ўлимни асло орзу қилмайди. Аллоҳ золимларни билади[7].

62:8

قُلْ إِنَّ الْمَوْتَ الَّذِيتَفِرُّونَ مِنْهُ فَإِنَّهُ مُلَاقِيكُمْ ثُمَّ تُرَدُّونَ إِلَىعَالِمِ الْغَيْبِ وَالشَّهَادَةِ فَيُنَبِّئُكُمبِمَاكُنتُمْ تَعْمَلُونَ       {8}

Айт: “Сизларқочаётган ўлим сизларгааниқйўлиқади. Сўнгра махфий (ғайб) нарсаларни ҳам ошкора нарсаларни ҳам билувчи Аллоҳ (ҳузурига) қайтариласизлар. ШундаУқилмишларингизниўзингизгабилдирибқўяди.”

62:9

يَاأَيُّهَاالَّذِينَ آمَنُواإِذَانُودِيلِلصَّلَاةِ مِنيَوْمِ الْجُمُعَةِ فَاسْعَوْاإِلَىذِكْرِ اللَّهِ وَذَرُواالْبَيْعَ ذَلِكُمْ خَيْرٌ لَّكُمْ إِنكُنتُمْ تَعْلَمُونَ {9}

Эй мўминлар! Жума кунги намозга[8] чақирилганида савдо-сотиқни тўхтатиб, Аллоҳни зикрига[9] шошинг[10]. Буўзингизга яхши, агар билсанглар.

62:10

فَإِذَاقُضِيَتِ الصَّلَاةُ فَانتَشِرُوافِيالْأَرْضِ وَابْتَغُوامِنفَضْلِ اللَّهِ وَاذْكُرُوااللَّهَ كَثِيرًالَّعَلَّكُمْ تُفْلِحُونَ {10}

Намоз адоэтиббўлингач, анашунда ер юзига тарқалиб, Аллоҳнинг фазлидан (ризқидан) талаб қилаверинглар. Нажоттопишингизучун, Аллоҳни кўп-кўп эсланглар.

62:11

وَإِذَارَأَوْاتِجَارَةً أَوْ لَهْوًاانفَضُّواإِلَيْهَاوَتَرَكُوكَ قَائِمًاقُلْ مَاعِندَ اللَّهِ خَيْرٌ مِّنَ اللَّهْوِ وَمِنَ التِّجَارَةِ وَاللَّهُ خَيْرُ الرَّازِقِينَ {11}

Бирон бир тижорат ёки беҳуда нарса кўриб қолсалар, сени тик турган ҳолатингда ташлаб, унга кетиб қолмоқдалар[11]. Айт: “Аллоҳнинг ҳузуридаги нарса (мукофот) беҳудагарчилик ва  тижоратдан яхшидир. Аллоҳэнгяхширизқберувчидир.


[1]Жума сураси, Мадинада тушган, 11 оят. Тушиш тартиби 110, ёзилиш тартиби 62.

[2]Бу оятдаги “уммийлар” калимаси Маккаликлар деган маънони билдиради. Қуръонда уммий калимасини уч хил маъно ва таърифи бор:

  1. Уларга китоб берилмаган кишилар (Оли Имрон 3/20),
  2. Ўзлари имон келтирган китобни ичидагилардан бехабар кишилар (Бақара 2/78),
  3. Маккалик кишилар.

Сўнги пайғамбар Исмоил алайҳиссаломнинг наслидан келиши ва Маккадан чиқиши Таврот ва Инжилда ёзиб қўйилгани учун (Аъроф 7/157-158), (Таврот/Тасния 18:18,19, Мазмурлар 84), (Инжил/Матта 21:42-44) Қуръонда у ҳақида айтилган уммий калимаси Маккалик деган маънони билдиради.

[3] Уммийлар ҳақида маълумот учун Бақара 78- оят ва уни изоҳига қаранг.

[4]Тиловат – оятларни тушуниб ўқиш, тушунтириб бериш, мавзуга алоқадор оятларни кетма-кет ўқиш, деган маъноларни билдиради.

[5]Муҳаммада.с. бутун ер юзига, то қиёматгача элчи қилиб юборилган. Ўхшаш оятлар: Нисо 4/79, Анъом 6/19, Аъроф 7/158, Анбиё 21/107, Сабаъ 34/28, Шўро 42/7.

[6]Яъни, улар меҳнатини қиладилару, бироқБ роҳатини кўрмайдилар. Охиратда роҳат-фароғат кўриш учун илм ва билимнинг ўзи етарли эмас, унга амал қилиш ҳам шартдир.

[7]Аллоҳ таоло бандаларнИнг қалбидаги туйғуларини ҳам билади. Шу сабабли, бир банда бир ишни қилиш ёки қилмаслигини олдиндан билади.

[8]Расулуллоҳ ҳаётидаги илк Жума намозини ҳижратнинг 5-куни, Бану Салим қабиласининг масжидида, узун бир хутба билан ўқиган.

[9]Бу оятда келтирилган Аллоҳнинг зикри Жума кунги хутбага ишорат қилади (Аҳкомул-Қуръон, Жассос). Шунинг учун, хутбада албатта Аллоҳнинг оятлари ўқиб тушунтирилиши керак.

[10]Бу буйруқ эркак учун ҳам аёл учун ҳам бирхил. Бу оятда муслим ва муслималар ажратилмаган.

[11]Бу оятга кўра, Жума кунги хутба ва Жума намози тугамасидан олдин, масжидни тарк қилиб кетиб бўлмайди.