Ассалому алайкум ! Устоз, Аллоҳ илмингизга барака берсин!
Савол: Бир биродаримиз ўғилларини уйлантириш мақсадида бир жувоннинг уйига совчиликка борган экан. Ўша жувон 2 ойдан бери ота уйида экан. Яъни, эр-хотин ўртасида жанжал чиқиб, эри яшамайман, деб уйидан ҳайдаган экан. Ҳозирда эри уйланиш учун бошқа аёл қидиряпти экан, аёлига эса талоғингни бермайман дебди. Бундай ҳолатда қандай йўл тутилади?
Жавоб:
Ва алайкум ассалом ва роҳматуллоҳ! Роббим тилакларингизни бажо қилсин!
1-масала: Эр-аёл ўзаро жанжал қилган ва бунинг оқибатида эр аёлини уйдан ҳайдаб чиқарган бўлса, эр қаттиқ гуноҳкор бўлади. Чунки, модомики аёл эрининг никоҳида экан, аёл эрига тегишли бўлган барча мулкка мерос тарафлама ўзига яраша (қисман) ҳақли бўлади (Нисо сураси 12-оят). Яъни, уйнинг қанчадир қисми аёлники бўлади. Шу ҳолатга кўра, эр аёлни ўзининг ҳаққи бўлган уйдан ҳайдаб чиқарган бўлади.
2-масала: Жанжалнинг охири ажрашишга қароригача етиб келган бўлса, эр аёлига ажрашиш қарорини қабул қилганини билдириб, эълон қилиб қўйиши керак бўлади. Ундан кейин аёл иддали ҳисобланади. Агар талоқ қилинган аёл ҳомиладор бўлса, то бола туғилгунгача аёл эрининг уйида идда сақлайди. Агар аёл ҳомиладор бўлмаса 3 одат вақтича эрининг уйида идда сақлайди (Талоқ сураси 1-3 оятлар).
3-масала: Эр ўзининг иддали аёлини то идда вақти тугамагунча уйидан чиқариб юбориши мутлақо мумкин эмас (Талоқ сураси 1-3оятлар).
4-масала: Сизнинг айтишингизча, ҳозирда аёл ўз ота уйида, демак у иддали ҳисобланади. Энди то идда вақти тугамагунча у аёл бошқасига турмушга чиқолмайди. Идда вақти тугаганидан кейин агар эри келиб, қайтариб олиб кетмаса, ўз-ўзидан ўртага 1 талоқ тушади (Бақара сураси 229-оят). Бундай ҳолатда, яъни, иддаси тугаганидан кейин ҳам эр аёлини олиб кетмаса, аёл тарафидан эрига идда вақти тугаганини ва ўртага 1 талоқ тушганини билдириб қўйилади. Шунда ҳам эр ярашишни хоҳламаса, эридан алоҳида оғзаки талоқ сўраш шарт бўлмайди.
5-масала: Жанжалнинг охири талоққа/ажримга бориб қадалмаган, эр аёли билан ажрашишни ният қилмаган, балки вақтинчалик сиёсат қилмоқчи бўлган бўлсаю, лекин аёл ўз ихтиёри билан ажрашишни хоҳлаётган бўлса, эри берган маҳр миқдоридаги пул маблағни эрига бериш эвазига, ўз ихтиёри билан талоғини олиши мумкин. Бунинг номини хулу/ифтидо дейилади (Бақара сураси 229-оят). Шунда эр ё ярашиб олиб, аёлини қайтариб олиб кетиши, ёки берган маҳрини қайтариб олиб, аёли билан алоқани узиши керак.
6-масала: Эр аёлига нисбатан эрлик вазифасини адо этмаганидан кейин, аёл талоғини сўраса, бермайман дейишга ҳаққи йўқ. Акс ҳолда эрлик вазифасини адо этиши шарт.
7-масала: Агар аёл киши ўзини оилавий ҳаётида бахтли ва тинч яшашига кўзи етмаса, ўзига нисбатан қилинаётган зулм ва жабру жафоларнинг ниҳояси бўлмаса, эр эрлик вазифасини адо этмаётган бўлса, бундай ҳолатларда аёл киши эри берган маҳрни қайтариб бериш эвазига ўз талоғини/хулувини олиши мумкин.
