Қуръонда қурбонлик масаласи
Қувилган шайтон шарридан Раҳим ва Раҳмон Аллоҳга сиғинаман.
Аллоҳ Қуръон ҳақида Анъом сураси 114-оятида шундай марҳамат қилади: «Айт: »Мен Аллоҳдан бошқа ҳакам ахтарайми?! Ахир У сизларга (Қуръон) китобни батафсил тушунтирилган ҳолда юборди.» Биз уларга китоб берганлар ҳам, Қуръон яратган Эгангдан – ҳақиқатни ўртага қўйиб берадиган шаклда нозил қилинганини билишади. Бас, тортишувчилардан бўлма.»
Бу оятда «Қуръон — муфассал китоб», яъни динда ҳар нарсани очиқлаб берувҳcи китоб деб турсада, баъзи мазҳаб мутаассиблари «Қуръон – мужмал китоб», яъни тушунтирилмаган, тушунарсиз, баён қилинмаган, очиқланмаган, китоб дейишади. Шунга кўра, Қуръонда қурбонлик мавзуси қандай буюрилганлигини оятлардан кўриб чиқиб, мана шу битта масала орқали Қуръондаги дин Қуръоннинг ўзи билан батафсил очиқлаб берилган эканлигини кўрсатиб беришга ҳаракат қиламиз.
Баъзи мазҳаб мутассиблари қурбонликни вожиб дейди, яъни суннат ва фарзнинг ораси дейди ва уни Иброҳим пайгамбар нинг ўғли Исмоилни (а.с.) қурбонлик қилиш давридан бошланган дейишади. Аслида қурбонлик қилиш ундан олдин бошланган. Аллоҳ Ҳаж сураси 34-оятида шундай марҳамат қилади:
«Аллоҳ уларга ризқ қилиб берган чорва ҳайвонларни (кесаётиб) Унинг номини айтсинлар деб, қурбонлик ибодатини ҳар бир уммат учун тайинлаганмиз. Илоҳингиз Ягона Илоҳдир, Унга таслим бўлинглар. Сен камтар инсонларга ҳуш хабар бер.»
Бу оятдан қурбонлик фарз амал эканлиги ва барча умматларга буюрилган амал экани, бу вазифа то илк пайғамбар давридан бошланиб келаётган бир ибодат экани маълум бўлади. Шунга кўра қурбонлик худди намоз ва рўза каби ҳар бир инсоннинг ўзига эмас, балки умматга буюрилган фарз амалдир. Бунга мисл қилиб, фарзи-кифоя амали сифатида жаноза маросимини келтиришимиз мумкин. Агар бир муминнинг жаноза маросимини бир-неча инсонлар адо этиб қўйса, бошқаларда бу вазифа соқит бўлади ва улар гуноҳкор бўлмайди, агар ҳеч ким адо этмаса, уммат томонидан бу иш адо этилмаган бўлади ва марҳумнинг яқинлари, дўстлари, қўни-қўшниларнинг барчаси гуноҳкор бўлади. Демак қурбонликни уммат номидан ёки бир оиладан бир инсон ҳам бжариши мумкин бўлади.
Қурбонлик қачон қилиниши керак? Роббимиз Аллоҳ Ҳаж сураси 67-оятда: «Биз ҳар бир умматга қурбонлик қилиш вақтини тайинлаганмиз – улар ўзининг қурбонлигини адо этади. Шунинг учун улар бу иш ҳақида сен билан тортишмасин. Сен уларни Раббингга чақир. Сен аниқ тўғри йўлдасан», дея қурбонлик умматнинг вазифаси экани билдирилган бўлса, яна бошқа оятларда қурбонлик вақти Қурбон ойи, яъни Хаж зиёрати кунлари бўлиши кераклигини билдирган.
Шу билан бирга Аллоҳ Ҳаж сураси 34-оятда: «Аллоҳ уларга ризқ қилиб берган чорва ҳайвонларга (кесаётиб) Унинг номини айтсинлар деб, қурбонлик ибодатини ҳар бир уммат учун тайинлаганмиз. Илоҳингиз ягона илоҳдир; Унга таслим бўлинглар. Сен камтар инсонларга ҳуш хабар бер», дея қурбонлик кесилаётганда «басмала» айтишни буюради. Бошқа вақтларда эса «басмала» айтиш буюрилмагани учун, «басмала айтмай сўйилган ҳайвон гўшти ҳаромдир», шаклидаги мазҳаб мутаассибларининг фатвоси асоссиздир.
Аллоҳ Анъом сураси 143-144-оятларда қурбонликка кесиладиган молларнинг турини қуйидагича баён қилади:
«(Чорва ҳайвондан саноғи) саккизта бўлган (тўрт) жуфт ҳайвонларни – қўйдан икки (жинс)ва эчкидан икки (жинс)ни (инсонларга ҳаром эканини иддао қилдилар). Айт:«Ўша иккита эркагини ҳаром қилганми ёки икки урғочисиними, ёхуд иккала урғочини бачадонидаги ҳомиланими? Агар тўғри бўлсангиз, менга илмий асос биланайтиб беринглар». Туя ва молнинг иккала жинсини (ҳам ҳаром деб идда оқилдилар). Айт: «Ўша иккита эркагини ҳаром қилганми ёки икки урғочисиними, ёхуд иккала урғочини бачадонидаги ҳомиланими? Ёки Аллоҳ сизларга буни буюраётганида гувоҳ бўлганмисиз?!» Илмсизлигидан фойдаланиб, инсонларни адаштириш учун (ўзи тўқиган) ёлғонни Аллоҳга тўнкаган кишидан ҳам золимлироқ бири борми? Ҳақсизлик қилувчи (золим) кишиларни Аллоҳ йўлга солмайди.»
Демак қурбонликка мол, қўй, туя ёки эчки сўйилади. Шу билан бирга қурбонликка суйиладиган молларнинг ёшини Ҳаж сураси 36-оятда: «Бадани етишган ҳайвонларни сизларга Аллоҳга қуллик қилишнинг рамзларидан бири қилиб бердик. Сизлар учун у ҳайвонларда яхшилик бор. Уларни тизиб қўйганингизда улар узра Аллоҳнинг номини айтиб кесинглар. (Ўлиб) ёнлари ерга тушганида, улардан ўзингиз ҳам енглар, сўраганга ҳам, сўрамаганга ҳам едиринглар. Сизларга уларни мана шундай бўйсундириб бердик, қадрига етгайсизлар!» дейди.
Домла Баҳром Бакиров бадани етишган ҳайвонларга «Бу оятдаги бадани етишган иборасини Пайғамбар алайҳиссалом «мусинн» деб ифода қилган. Яъни, сут тишлари тушган ҳайвонлар дегани. Мана шу оятда ва ҳадисдан олинган ҳолда, қурбонликка қўй ва эчки бир ёшни, мол икки ёшни, туя тўрт ёшни тўлдирган бўлиши керак деб айтилган», дея тафсирларида изоҳ берган. Шу билан бирга бу оятда Аллоҳ қурбонликка суйилаётган ҳайвонлар қандай ҳолатда суйилиши, қурбонлик гўштларини тақсимлашни ҳам айтади. Унга кўра қурбонлик оилангизда суйилиб гўшти учга ажратилиб, ўзингиз, сўрамаганлар – қўшниларингиз ва сўраганлар – муҳтожларга тарқатилади. Ҳаж сафарида суйилган қурбонлик эса Ҳаж сураси 28-оятга кўра 2 га бўлинади; «Токи, ўзлари учун кўплаб (дунё ва охиратга тегишли) манфаатларга гувоҳ бўлсинлар. Аллоҳ уларга ризқ қилиб берган чорва ҳайвонларини (кесаётиб) Аллоҳнинг номини айтсинлар. Кейин, ундан ўзингиз ҳам енглар, қийналган бечорага ҳам едиринглар», яъни ўзингиз ва муҳтожлар ўртасида тақсим қилинглар деб буюради.
Қурбонликни имкони етган ёки бир неча киши бирикиб ҳам суйиши мумкин. Биригина қурбонлик мавзусини шу қадар содда ва барча элиментлари билан изоҳлаган Китоб мужмал китоб бўлиши мумкинми?! Аллоҳ тўғри йўлидан адаштирмасин.
Мақола сайт бошқарувчиларидан бир талаба томонидан тайёрланди.
