Мусулмонлик – асл инсонийликдир!

Ягона Яратувчимизнинг муборак китоби бизга нақадар гўзал дин, нақадар соф эътиқод, ва қандай ҳам яхши ахлоқ ўргатади…

Эътиқод ва Имон Асослари

1. Ягона Яратувчига (Аллоҳга) ишониш ва фақат Унга қул бўлиш – Унинг шериги йўқлигига ва ягона Маъбуд эканига қатъий эътиқод қилиш.
2. Аллоҳнинг фаришталарига ишониш – Аллоҳнинг амрини бажаришига масъул эканликларинни тан олиш.
3. Илоҳий китобларга ишониш – Қуръони Каримга ҳамда улардан олдинги барча китоблар ўз даврида жаноби Пайғамбарларга Аллоҳдан берилганига ишониш.
4. Пайғамбарларга ишониш – Ҳазрати Одамдан бошлаб то Муҳаммадгача бўлган барча пайғамбарларни тан олиш (уларга салом бўлсин!).
5. Охират кунига ишониш – Қиёмат, ҳисоб-китоб, жаннат ва дўзахнинг ҳақлигига ишониш.
6. Иҳлосҳ (ихлос) – Барча амалларни фақат ва фақат Аллоҳнинг розилиги учунгина қилиш.
7. Таваккул – Ҳаракатни қилиб, қолган натижани Аллоҳга топшириш.
8. Хавф ва Ражо (қўрқув ва умид) – Аллоҳнинг азобидан қўрқиш ва раҳматидан доимо умидвор бўлиш.
9. Шукроналик – Аллоҳнинг берган неъматларига (ҳам тил, ҳам амал билан) шукр қилиш, қадрлаш, асраб-авайлаш, муносиб муомала қилиш.

Адолат ва Ҳуқуқ

1. Адолатли бўлиш – Ҳар қандай ҳолатда ҳам адолат мезонларидан четга чиқмаслик.
2. Тарозидан ва ўлчовдан урмаслик – Савдо-сотиқда ҳалол бўлиш, бировнинг ҳаққига хиёнат қилмаслик.
3. Гувоҳликда адолат – Ўз нафсига, ота-онаси ва яқинлари зиёнига бўлса ҳам, тўғри гувоҳлик бериш.
4. Мазлумга ёрдам бериш – Ҳаққи топталган, жабр кўрган инсонларни ҳимоя қилиш.
5. Зулмга қарши туриш – Золим ким бўлишидан қатъи назар, унга нисбатан ҳақни гапириш ва қарши курашиш.
6. Бировнинг ҳаққига кўз олайтирмаслик – Ўзганинг мулкига, молига ва ҳақига хиёнат қилмаслик.
7. Ҳукм чиқаришда холислик – Раҳбар ёки ҳакам бўлганда қариндош-уруғчиликка берилмасдан холис туриш.
8. Порахўрликка қарши бўлиш – Пора олмаслик ва бермаслик, ҳаром йўл билан мол орттирмаслик.
9. Судхўрлик қилмаслик – Одамларнинг муҳтожлигидан фойдаланиб, уларга қарз беришнинг ўзи билан улардан устамали фойда олиш.
10. Омонатдорлик – Берилган омонатни (сир, мол ёки вазифани) ўз эгасига бут етказиш.
11. Ваъдасига вафо қилиш – Берган сўзи ва аҳдида собит туриш.
12. Қарзни ўз вақтида бериш – Олинган қарзни имкон қадар эртароқ ва қийнамасдан қайтариш.
13. Инсон ҳуқуқларини ҳурмат қилиш – Ҳар бир инсоннинг шаън-шарафи ва қадр-қимматини эъзозлаш.
14. Жамоат мулкига хиёнат қилмаслик – Халқ ва давлат мулкини ўз мулкидек асраш.
15. Тенглик – Инсонлар олдида ирқи, тили ёки бойлигига қараб ажратмаслик.
16. Масъулиятни ҳис этиш – Қилган ҳар бир иши ва сўзи учун жавобгар эканини англаш.

Ахлоқ ва Гўзал Муносабат

1. Самимийлик – Мунофиқлик ва иккиюзламачиликдан йироқ бўлиш.
2. Ҳалол-поклик – Таомда, кийимда, фикр ва ниятда пок бўлиш.
3. Дуруст ва ростгўйлик – Ҳеч қачон ёлғон гапирмаслик, сўзида содиқ бўлиш.
4. Кечиримли бўлиш – Қодир бўла туриб кечириш, инсонларнинг хатосини кўрмасликка олиш.
5. Чиройли гапириш – Муомалада юмшоқ сўзли бўлиш, қўполликдан қочиш.
6. Ҳаёли ва ор-номусли бўлиш – Ҳам сўзда, ҳам амалда уятни ва ибони сақлаш.
7. Сабр-тоқатли бўлиш – Мусибат ва қийинчиликларда сабр қилиш, неъматларга шукр қилиш.
8. Марҳаматли ва муҳаббатли бўлиш – Одамларга ва жонзотларга меҳрибон кўз билан қараш.
9. Яхшиларга ҳамроҳ бўлиш – Олимлар, тақводорлар ва яхши инсонларга яқин бўлиш ва улар билан дўстлашиш.
10. Ёмонлардан узоқ бўлиш – Фасод, жиноят ва бемаъни жойлардан четланиш.
11. Тавозеъли (камтар) бўлиш – Манманлик ва кибрни тарк этиш, оддий яшаш, борича кўриниш.
12. Ғийбат ва бўҳтон қилмаслик – Ўзгаларнинг орқасидан ёмон гапирмаслик ва туҳмат қилмаслик.
13. Чақимчиликдан қочиш – Одамлар орасини бузадиган гапларни ташимаслик.
14. Ҳасад қилмаслик – Бировнинг бахти ёки бойлигига кўз олайтирмаслик, қўлидаги неъмат увол бўлишини тиламаслик.
15. Кибр ва ғурурдан сақланиш – Ўзини бошқалардан устун қўймаслик.
16. Аҳдга содиқлик – Тузилган шартнома ва келишувларга қатъий амал қилиш.
17. Хушмуомалалик – Зулм қилмаган ва адоват очмаган барча одамларга очиқ юз ва ширин сўз билан муносабатда бўлиш.
18. Вазминлик (ҳилм) – Ғазаб келганда ўзини босиб олиш, шошқалоқлик қилмаслик.
19. Ҳаё билан безаниш – Ибо инсоннинг кўрки эканини унутмаслик.
20. Саҳоватли ва қўли очиқ бўлиш – Йўқсил ва муҳтожларга имкониятга қараб хайр-эҳсон қилиш.
21. Исрофгарчиликдан сақланиш – Сув, овқат, мол-дунё ва вақтни беҳуда совурмаслик.
22. Бахилликдан қочиш – Қўлидаги бор нарсани бошқалардан аямаслик.
23. Суҳбатдошнинг гапини охиригача эшитиш – Сўзлаётган одамни ҳурмат қилиб, бўлмаслик.
24. Касални зиёрат қилиш – Беморлар ҳолидан хабар олиб, уларга дуо қилиш.
25. Саломлашишни ўрстириш – Таниш ва нотанишларга “Ассалому алайкум” дея тинчлик тилаб мурожаат қилиш.
26. Яхшиликка чақириб, ёмонликдан қайтариш – Инсонларни яхшиликларга чорлаб, ёмонликлардан узоқ туришга даъват қилиш.

Оила ва Жамият

1. Ота-онага яхшилик қилиш – Уларга ҳурмат кўрсатиш, оқ бўлишдан сақланиш, “уфф” демаслик, кўнглига озор бермаслик, уларни ранжитмаслик.
2. Аёларга (турмуш ўртоққа) ҳурмат ва меҳр – Уларнинг ҳақ-ҳуқуқларини поймол қилмаслик, мурувват кўрсатиш.
3. Фарзанд тарбияси – Уларга гўзал таълим бериш, ҳалол ризқ едириш, касб-ҳунарли ва одобли қилиб вояга етказиш.
4. Қариндошлик алоқаларини мустаҳкамлаш (Силаи раҳм) – Қариндошлардан хабар олиб туриш, улар билан аразлашмаслик.
5. Қўшничилик ҳақларини адо этиш – Қўшниларга озор бермаслик, уларнинг тинчлигини ҳурмат қилиш.
6. Етимларга ёрдам бериш – Боши силаниши керак бўлган муҳтож болаларга ғамхўрлик қилиш.
7. Йўлда қолганларга (мусофирларга) ёрдам бериш – Мусофирларга бошпана ва кўмак бериш.
8. Ҳамкасбларига ёрдам бериш – Ишхонада ёки жамоада бир-бирини қўллаб-қувватлаш, уларга ёмон ва ғарзали ҳаракат қилмаслик.
9. Катталарни ҳурмат қилиш – Ёши улуғ инсонларга ҳурмат кўрсатиш, уларнинг тажрибасини қадрлаш.
10. Кичикларга шафқат қилиш – Болаларга меҳрибон бўлиш, уларга мураббийлик қилиш.
11. Жамиятда тотувликни сақлаш – Одамлар орасини яраштириш, низоларни бартараф этиш.
12. Зино ва бузуқликдан сақланиш – Оила муқаддаслигини сақлаш, нопок йўллардан узоқ бўлиш.
13. Ичкилик ва гиҳвандликдан узоқ бўлиш – Онгни заҳарлайдиган барча нарсалардан тийилиш.
14. Ўғрилик ва қроғчиликни қаттиқ қоралаш – Ўзгалар мулкига тажовуз қилмаслик.
15. Жонига қасд қилмаслик (ўзини ўлдиришдан) сақланиш – Ҳаётни Аллоҳнинг омонати деб билиб, уни асраш.
16. Ғийбат ва чақимчиликни тўхтатишга ҳаракат қилиш – Жамиятни бузғунчи гаплардан тозалаш.
17. Одамларга манфаат етказиш – Пайғамбаримиз айтганларидек: “Одамларнинг энг яхшиси — одамларга кўпроқ фойдаси тегадиганидир”.
18. Меҳнатсеварлик – Ҳалол меҳнат ва тижорат орқали, пешона тери билан ризқ топиш.
19. Тадбиркорликда ҳалоллик – Алдамасдан, сифатли нарсани сотиш.
20. Илмни қадрлаш – Илм олишга интилиш, олимларни ҳурмат қилиш, илм-фан ва тараққиётга ҳисса қўшиш.
21. Жамоат тартибига риоя қилиш – Қонун-қоидаларга ва жамият фаровонлигига қарши чиқмаслик.
22. Тинчликни қадрлаш – Уруш ва фитналарни кескин қоралаб, сулҳ ва осойишталикни устун қўйиш.
23. Ўзаро маслаҳат (Шуро) – Ижтимоий муҳим ишларини маслаҳат билан ҳал қилиш.
24. Аҳд ва шартномаларни бузмаслик – Берилган ваъдаларга амал қилиш.
25. Атрофдагиларга зарар етказмаслик – Йўлдаги озор берадиган нарсаларни олиб ташлаш ҳам садақа эканини англаш.

Ватанпарварлик, Жасорат ва Атроф-муҳит

1. Табиатни асраб-авайлаш – Дарахтларни кесмаслик, сувни исроф қилмаслик, ерни ифлослантирмаслик.
2. Йўлларни тоза сақлаш – Экологияга ва атроф-муҳитга ғамхўрлик қилиш.
3. Ҳайвонот оламига раҳм-шафқат – Жонзотларга азоб бермаслик, уларни ҳимоя қилиш.
4. Ватанни севиш ва ҳимоя қилиш – Туғилиб ўсган юртига садоқатли бўлиш, унга хиёнат қилмаслик.
5. Имон-эътиқоди ва ватани ҳимояси учун жонни фидо қилишга тайёр турлиш – Юрт тинчлигини кўз қорачиғидек асраш.
6. Жасорат – Ҳақиқатни айтишда қўрқоқлик қилмаслик.
7. Матонат – Қийинчиликлар олдида синмаслик, иродали бўлиш.
8. Мардлик – Сўзининг эгаси бўлиш, оғир дамда ортга чекинмаслик.
9. Қатият – Яхши ва хайрли ишларни бошлаб, охирига етказиш.
10. Фикр эркинлигини ҳурмат қилиш – Бошқаларнинг фикрини тинглай билиш.
11. Танқидни тўғри қабул қилиш – Камчиликларини тўғри кўрсатганларга раҳмат айтиш.
12. Хушомадгўйликдан қочиш – Манфаат илинжида бировни ноҳақ мақтамаслик.
13. Ҳасадгўйликка қарши туриш – Бировнинг мол-мулки, обрўси ва муваффақиятларига завол тиламаслик, ноҳақ йўллар билан уларни ўзлаштиришни нийят қилмаслик.
14. Вақтни қадрлаш – Ҳар бир дақиқани фойдали ва хайрли ишлар билан ўтказиш.
15. Саломатликни асраш – Танани ва ақлни соғлом сақлаш, зарарли одатлардан тийилиш.
16. Жисмоний ва руҳий поклик – Аллоҳ пок бандаларини севишини англаб яшаш.
17. Мутассибликдан йироқ бўлиш – Исломнинг мўътадиллик ва бағрикенглик тамойилларига амал қилиш.
18. Бошқа дин вакилларига адолат билан муносабатда бўлиш – Тинчликда яшаётган инсонларнинг ҳақларини ҳурмат қилиш.
19. Ҳуқуқий маданиятга амал қилиш – Жамият қонунларига ҳурмат билан қараш.
20. Ижтимоий адолатни қўллаб-қувватлаш – Ҳақсизликка қарши тинч ва қонуний йўллар билан курашиш.
21. Бекорчи нарсалардан юз ўгириш – Фойдасиз ва маъносиз баҳс-мунозараларга вақт кетказмаслик.
22. Хайрли ишларда мусобақалашиш – Яхшилик қилишда бир-биридан ўтишга ҳаракат қилиш.
23. Тавба ва истиғфор – Қилган хато ва гуноҳлардан пушаймон бўлиб, Аллоҳга қайтиш.
24. Ўз нафсини тарбия қилиш – Нафснинг ёмон истакларига қарши курашиб, уни жиловлаш.
25. Умрнинг ҳар бир лаҳзасини мазмунли ўтказиш – Ҳаётни эзгулик, илм ва яхши амаллар билан безаб, охиратга тайёргарлик кўриш.

Бундай динга қаршилик – бутун инсонийлик ва одамийликка қаршиликдир!