Hikmat nima o’zi?
Musulmonlar > Fatvolar > Hikmat > Qur'on va Musulmonlar Tarix: 08 Iyun 2018 Email This Post Email This Post

 

Ҳикмат – “Тўғри ҳукм бериш”, “тўғри қарор қабул қила олиш”, “Қуръондан тўғри ҳукм чиқара олиш илми”, “тўғри ҳукмнинг ўзи”, деган маъноларни ифодалайди. Ҳикмат – араб тилидаги ҳукм ўзагидан турланган калимадир.

Одамдан атодан то Муҳаммад алайҳиссаломгача бўлган барча Набийларга (солаватуллоҳи алайҳим ажмаин) Китоб ва Ҳикмат берилган. Ҳикмат – Китобдан тўғри ҳукм чиқариш усули ва ҳамда чиқарилган тўғри ҳукмдир. Пайғамбарлар у усулни росуллик сифати орқали ўргатадилар. Чунки ҳикматнинг бутун қоидалари уларга берилган Китобнинг ичида мавжуддир. Иброҳим алайҳиссалом Каъбани қайта тиклаганидан сўнг Макка халқи ҳақида шундай дуо қилган:

رَبَّنَا وَابْعَثْ فِيهِمْ رَسُولاً مِّنْهُمْ يَتْلُو عَلَيْهِمْ آيَاتِكَ وَيُعَلِّمُهُمُ الْكِتَابَ وَالْحِكْمَةَ وَيُزَكِّيهِمْ إِنَّكَ أَنتَ العَزِيزُ الحَكِيمُ

“Роббимиз! Буларга ўзларининг ораларидан Сенинг оятларингни ўқийдиган, Китоб ва Ҳıкматнı ўргатадиган ва буларни келиштирадиган бир элчи чиқар. Кучли бўлган Сенсан, тўғри қарор берувчи Сенсан.” (Бақара 2/129)

Иброҳим алайҳиссаломнинг дуосини қабул бўлганини кўрсатган оятлардан биттаси шу:

لَقَدْ مَنَّ اللّهُ عَلَى الْمُؤمِنِينَ إِذْ بَعَثَ فِيهِمْ رَسُولاً مِّنْ أَنفُسِهِمْ يَتْلُو عَلَيْهِمْ آيَاتِهِ وَيُزَكِّيهِمْ وَيُعَلِّمُهُمُ الْكِتَابَ وَالْحِكْمَةَ وَإِن كَانُواْ مِن قَبْلُ لَفِي ضَلالٍ مُّبِينٍ

“Аллоҳ мўминларга яхшилик қилди, чунки уларга ўзларининг ичидан – уларга оятларини ўқийдиган, уларни келиштирадиган (ривожлантирадиган), Китоб ва Ҳикматни ўргатадиган – бир элчи юборди. Улар авваллари очиқ бир залолат ичида эди.” (Оли Имрон 3/164)

Пайғамбарлар ўз умматларига Ҳикматни росуллик сифатига кўра ўргатиши бир таблиғ эканини[1] ва оятлардан жой олганини кўрсатади. Таблиғда хато бўлмайди, аммо уни уйғунлатишда хато бўлиши мумкин. Аллоҳ таоло шундай марҳамат қилади:

إِنَّا أَنزَلْنَا إِلَيْكَ الْكِتَابَ بِالْحَقِّ لِتَحْكُمَ بَيْنَ النَّاسِ بِمَا أَرَاكَ اللّهُ وَلاَ تَكُن لِّلْخَآئِنِينَ خَصِيمًا

“Сенга бу Китобни тамомийла ҳақ қилиб тушурдикки, инсонлар орасида Аллоҳ кўрсатган усулда ҳукм қиласан. Асло хоинларнинг ҳимоячиси бўлма.” (Нисо 4/105)

“Асло хоинларнинг ҳимоячиси бўлма” деб Набий алайҳиссаломни огоҳлантириши ҳикмат дастурида хатолик юз бериши мумкинлигини кўрсатади. Шу сабабли, Пайғамбаримизнинг ҳаётида содир бўлган хатосини кўрсатиб ўтилган бирорта ҳам оятда “росул” калимаси қўлланилмаган, балки “набий “калимаси билан келтирилган. Бадр Жангига алоқадор оятларни бунга мисол тариқасида келтириш мумкин.
[1]     Ҳикматга алоқадор бўлган қўшимча маълумотларни ушбу линк орқали кўришингиз мумкин.

Hikmat va Sunnat tushunchalarini buzilishi va yo’qqa chiqarilishi

Kitob va Hikmat (Qur’on va Hikmat) tushunchasi

 

Facebookta UlashishTwitterda Ulashish
268 O'qildi
 
Aloqador yoki o'xshash fatvolar
Raqam     Mavzu Tarix    O'qildi    
1 Maxfiy Ilmlar, Ilmi Ladun (Tariqatchilikka Nazar 18- bo’lim) 26.04.2019 240
2 Assalomu alaykum… 03.02.2019 371
3 Qur’onni tushunishda ijtihodning ahamiyati qanday? 16.01.2019 298
4 Isro va Meroj 19.11.2018 545
5 Hayzli ayollarni ro’zasi 01.11.2018 673
6 Qur’onga ko’ra 3 qoidani buzmaguncha hech kimga adovat qilib bo’lmaydi 10.09.2018 390
7 G’ayridinlar o’rtasidagi munosabatlar 18.08.2018 498
8 Qur’ondagi namozga aloqador oyatlar 12.08.2018 360
9 Musulmonga musulmondan boshqasi yaqin va ishonchli do’st bo’la oladimi? 28.07.2018 302
10 Diniy javobgarlik qachon boshlanadi? ​(lotin/кирил)​ 23.07.2018 307
11 Muhammad alayhissalomning ummatiga qoldirgan merosi 22.07.2018 265
12 Qur’onni o’rganish va uni o’rgatish 22.07.2018 243
13 Nafs tarbiyasi uchun halol narsalardan voz kechish shartmi? 21.07.2018 218
14 Ikki musulmonning tavhid haqidagi bahsi 29.06.2018 293
15 Musulmonning oiladagi odob-axloqi 29.06.2018 218
16 “Sizlar uchun Rosulullohda o’rnak bordir” oyatni qanday tushunamiz? 26.06.2018 211
17 Qur’onda Musulmonni kimlar bilan birga o’tirishi taqiqlangan ? 26.06.2018 227
18 Din aql ishi emas degan gapga Qur’on nima deydi? 25.06.2018 341
19 Qur’onga ko’ra “avliyo” 25.06.2018 315
20 Alloh uchun yaxshi ko’rish va Alloh uchun yomon ko’rish nima degani? 25.06.2018 702
21 Qur’onni tahrif qilinishi yohud shirkka ochib berilgan eshik 13.06.2018 302
22 Tahoratsiz Qur’on o’qisa bo’ladimi? (Qo’shimcha qilindi) 10.06.2018 1 194
23 Allohga noto’g’ri tavakkal qilish (To’g’ri deb bilingan xatolarimizdan biri) 09.06.2018 598
24 Dinda firqalanmaslik va bir bo’lib Qur’onni mahkam ushlashlik 09.06.2018 322
25 “Men Musulmonman!” deyish yetmaydimi? 08.06.2018 212
26 Hikmat nima o’zi? 08.06.2018 268