Musulmonlar
Nasx kalimasi Qur’onda qaysi ma’nolarda qo’llanilgan?

Nasx kalimasi Qur’onda qaysi ma’nolarda qo’llanilgan?

Savol: Nasx kalimasi Qur’onda qaysi ma’nolarda qo’llanilgan?

Javob: Nasx kalimasi uch yerda fe’l va bir yerda ism o’laroq jami 4 marta keltirilgan. Ikkita oyatda sulosiy fe’l  bo’lib keltirilgan bu kalima, bir oyatda “bir narsani o’rtadan olib tashlab, o’rniga uning aynan o’zi bilan bir xil yoki undan ham yaxshi kelishi” degan ma’noda, va yana bir oyatda “bir narsani o’rtadan olib tashlab, o’rnini boshqa narsa egallashi” degan ma’noda keltirilgan. O’rnaklari quyidagicha:

  • Baqara surasining 106- oyatida, oyatni nasx etilishidan yoki unuttirilishidan keyin uni o’rniga u bilan bir xil bo’lgan oyatni yo bo’lmasa undan ham yaxshiroq oyatni keltirilishi haqida (مَا نَنْسَخْ مِنْ آيَةٍ أَوْ نُنْسِهَا نَأْتِ بِخَيْرٍ مِنْهَا أَوْ مِثْلِهَا),
  • Haj surasining 52- oyatida esa, shaytonlar rasul va nabiylarga qilgan vasvasalari va Alloh bu vasvasalarni o’rtadan olib tashlagani haqida (أَلْقَى الشَّيْطَانُ فِي أُمْنِيَّتِهِ فَيَنْسَخُ اللَّهُ مَا يُلْقِي الشَّيْطَانُ ثُمَّ يُحْكِمُ اللَّهُ آيَاتِهِ) bayon qiladi.
  • Fe’l o’laroq keltirilgan uchinchi o’rni Josiya surasining 20- oyatida o’rin olgan. Bu oyatdagi nasx o’zagidan turagan fe’l “insonlarni qilgan ishlarini ro’yxatga olib yozib qo’yilishi” (إِنَّا كُنَّا نَسْتَنْسِخُ مَا كُنْتُمْ تَعْمَلُونَ) ma’nosida keltirilgan. Insonlar amalga oshirgan yaxshi-yomon ishlarni yozib qo’yilishini aynan bu nasx fe’li bilan ifoda etilishini sababi, bu yozuvlar doimo o’zgartirilib turishidir. Ya’ni, yozib qo’yilganlar doimo o’zgarib turadi, nasx etiladi va shunday qilib istixson amalga oshiriladi.

Fe’l bo’lib emas, balki ism bo’lib kelgan 4- o’rni A’rof surasining 154- oyatida keltirilgan. Oyatda Muso alayhissalom – buzoq haykalini muqaddaslashtirib shirkka tushgan qavmiga bo’lgan g’azabi bosilganidan keyin – vahiylarni tayyor yozilgan holdagi lavhalarda olgani   (وَلَمَّا سَكَتَ عَنْ مُوسَى الْغَضَبُ أَخَذَ الْأَلْوَاحَ) bildirilmoqda. Undan keyin esa وَفِي نُسْخَتِهَا هُدًى وَرَحْمَةٌ لِلَّذِينَ هُمْ لِرَبِّهِمْ يَرْهَبُونَ = O’sha lavhalarning bir nusxasida shu narsa bor edi: 

“Hidoyat va ikrom Rabbidan qo’rqqanlarning haqidir.” deb buyurilmoqda. Oyat matnida keltirilgan “nusxa” kalimasidan iroda qilingan narsa agar Muso alayhissalom olgan lavhalar(dan bir qismi) bo’lsa, bunday holatda bularga nusxa kalimasini ishlatilishi boshqa payg’ambarlarda bo’lgani kabi Muso alayhissalomga berilgan kitoblar undan avvalgi nabilarga berilgan kitoblarning bir nusxasi sababli bo’lishi ham mumkin. Shu bilan bir qatorda, oyatda keltirilgan nusxadan murod, Muso alayhissalomga berilgan lavhalardan ko’paytirilgan bir nusxasi bo’lishi ham mumkin.

 

Dr. Fotih O’rum.

Bizni Kuzating

%d bloggers like this: