Musulmonlar
Diniy javobgarlik qachon boshlanadi?

Diniy javobgarlik qachon boshlanadi?

Alloh taolo Qur’oni Karimda shunday marhamat qiladi:

وَإِذْ أَخَذَ رَبُّكَ مِن بَنِي آدَمَ مِن ظُهُورِهِمْ ذُرِّيَّتَهُمْ وَأَشْهَدَهُمْ عَلَىٰ أَنفُسِهِمْ أَلَسْتُ بِرَبِّكُمْ ۖ قَالُوا بَلَىٰ ۛ شَهِدْنَا ۛ أَن تَقُولُوا يَوْمَ الْقِيَامَةِ إِنَّا كُنَّا عَنْ هَـٰذَا غَافِلِينَ ﴿١٧٢﴾ أَوْ تَقُولُوا إِنَّمَا أَشْرَكَ آبَاؤُنَا مِن قَبْلُ وَكُنَّا ذُرِّيَّةً مِّن بَعْدِهِمْ ۖ أَفَتُهْلِكُنَا بِمَا فَعَللَ الْمُبْطِلُونَ ﴿١٧٣﴾ وَكَذَٰلِكَ نُفَصِّلُ الْآيَاتِ وَلَعَلَّهُمْ يَرْجِعُونَ ﴿١٧٤﴾

Robbing, Odam o’g’illarining bellaridan nasllarini olgan(1) vaqtda, ularni o’zlarini o’zlariga guvoh qilib: “Men sizlarning Robbingiz/Egangiz emasmanmi?” dedi. Ular esa: “Ha, huddi shunday! Robbimizsan, biz bunga guvohmiz.” dedilar. Endi qiyomat kuni: “Biz bundan be xabar edik” deya olmaysizlar. Mana shuni ham ayta olmaysizlar: “Avvallari shirk qilganlar otalarimiz edi, bizlar esa, ulardan keyin kelgan bir nasl edik. O’sha botil ishga botganlarning qilmishlari tufayli bizlarni halok qilasanmi?” Mana shunday qilib oyatlarimizni op-ochiq qilib tushuntirib beramiz-ki, balki qaytarlar. (A’rof 7/172-174)

(1) “Bellaridan nasllarini olish” degani, naslga sabab bo’lgan tuhumni olish deganidir. Bu narsa, ayol kishilardagi ilk odat ko’radigan vaqtlarida, erkaklarda esa, ilk sperma ajraladigan vaqtlarda yuz beradi. Boshqacha qilib tushuntirganda, yigit va qizlarning jinsiy yetuklik va balog’at yoshiga kirishlik jarayonida, Alloh taolo ularning har birini o’ziga o’zini guvoh qilib keltiradi, shundan song u insonning diniy javobgarligi boshlanadi. Ana o’sha vaqtdan boshlab halol-harom va imon-e’tiqod masalalari haqida javobgarligi boshlanadi.

Har qanday aqli noqis bo’lmagan inson, olti yetti yoshidan boshlab yon-atrofidagi tabiat borliqlarini, o’z vujudida bo’lib o’tayotgan voqea va hodisalarni, osmonlaru yerni va undagi harakatlarni ko’rib, ongli ravishda ich-ichidan bu borliqlarning egasi borligini tushunib yetishni boshlaydi. Natijada, inson egalik qila olmagan narsalarga boshqa kimdur egalik qilib turadi, aks holda bir hil davom etarmidi bu olam deb ich ichidan bu olamning bir yaratguvchisi borligiga ishonch hosil qila boshlaydi. Shuning uchun, Allohning bironta ham nabiysi insonlarga; “Alloh bordir” deb emas, balki: “Allohdan boshqasiga qullik qilmanglar” deb da’vat qilishgan, chunki Allohning borligini inkor qiladigan odamning o’zi yo’q dunyoda.


Аллоҳ таоло Қуръони Каримда шундай марҳамат қилади:

Роббинг, Одам ўғилларининг белларидан наслларини олган(1) вақтда, уларни ўзларини ўзларига гувоҳ қилиб: “Мен сизларнинг Роббингиз/Эгангиз эмасманми?” деди. Улар эса: “Ҳа, ҳудди шундай! Роббимизсан, биз бунга гувоҳмиз.” дедилар. Энди қиёмат куни: “Биз бундан бе хабар эдик” дея олмайсизлар. Мана шуни ҳам айта олмайсизлар: “Авваллари ширк қилганлар оталаримиз эди, бизлар эса, улардан кейин келган бир насл эдик. Ўша ботил ишга ботганларнинг қилмишлари туфайли бизларни ҳалок қиласанми?” Мана шундай қилиб оятларимизни оп-очиқ қилиб тушунтириб берамиз-ки, балки қайтарлар. (Аъроф 7/172-174)

(1) “Белларидан наслларини олиш” дегани, наслга сабаб бўлган туҳумни олиш деганидир. Бу нарса, аёл кишилардаги илк одат кўрадиган вақтларида, эркакларда эса, илк сперма ажраладиган вақтларда юз беради. Бошқача қилиб тушунтирганда, йигит ва қизларнинг жинсий етуклик ва балоғат ёшига киришлик жараёнида, Аллоҳ таоло уларнинг ҳар бирини ўзига ўзини гувоҳ қилиб келтиради, шундан сонг у инсоннинг диний жавобгарлиги бошланади. Ана ўша вақтдан бошлаб ҳалол-ҳаром ва имон-э’тиқод масалалари ҳақида жавобгарлиги бошланади.

Ҳар қандай ақли ноқис бўлмаган инсон, олти етти ёшидан бошлаб ён-атрофидаги табиат борлиқларини, ўз вужудида бўлиб ўтаётган воқеа ва ҳодисаларни, осмонлару ерни ва ундаги ҳаракатларни кўриб, онгли равишда ич-ичидан бу борлиқларнинг эгаси борлигини тушуниб етишни бошлайди. Натижада, инсон эгалик қила олмаган нарсаларга бошқа кимдур эгалик қилиб туради, акс ҳолда бир ҳил давом этармиди бу олам деб ич ичидан бу оламнинг бир яратгувчиси борлигига ишонч ҳосил қила бошлайди. Шунинг учун, Аллоҳнинг биронта ҳам набийси инсонларга; “Аллоҳ бордир” деб эмас, балки: “Аллоҳдан бошқасига қуллик қилманглар” деб даъват қилишган, чунки Аллоҳнинг борлигини инкор қиладиган одамнинг ўзи йўқ дунёда.

Bizni Kuzating

%d такие блоггеры, как: