Tavba qaysi holatlarda va qachon qabul qilinadi?
Musulmonlar > Fatvolar > Savol-javoblar Tarix: 08 Iyul 2019 Email This Post Email This Post

Савол: Тавба ҳақидаги оятларга қараганимда қайси ҳолатларда тавба қабул бўлишини тўлиқ тушуна олмаяпман. Имкон қадар тушунарли қилиб очиқлаб бера оласизми? Тавба қайси ҳолатларда ва қачон қабул бўлади?

Жавоб: Оятларда Аллоҳ таоло баён қилиб тушунтириб берган ҳақиқий тавба ҳар қачон ва ҳар қаерда қабул бўлади. Бунинг бир шарти қайтиб қилмасликка сўз бериш ва қайтиб тавба қилган ишига қўл урмасликдир. Аллоҳ таоло қабул қиламан деб айтган тавба қуйидаги оятда баён қилинади:

إِنَّمَا التَّوْبَةُ عَلَى اللَّـهِ لِلَّذِينَ يَعْمَلُونَ السُّوءَ بِجَهَالَةٍ ثُمَّ يَتُوبُونَ مِن قَرِيبٍ فَأُولَـٰئِكَ يَتُوبُ اللَّـهُ عَلَيْهِمْ ۗ وَكَانَ اللَّـهُ عَلِيمًا حَكِيمًا

“Аллоҳ қабул қиламан деб сўз берган тавба – ўзини тутолмасдан ёмонлик қилиб қўйиб, кейин кўп ўтмай тавба қилганларнинг тавбасидир. Аллоҳ уларни тавбасини/қайтишини қабул қилади. Аллоҳ билади, тўғри қарор беради.” (Нисо 4/18)

Бу оятга кўра, бирон бир гуноҳни гуноҳ эканини билган ҳолда, ўзини тутолмай ёки сабр қилолмай ёҳуд ўзини босолмай гуноҳга қўл уриб қўйган кишилар, ўша гуноҳларини қилишда давом этмасдан тавба қилиб олсалар, ёки ўлиши аниқ бўлиб қолган бирон бир касалликка ёки ўлиши аниқ бўлиб қоладиган бирон бир ҳолатга тушиб қолишиданё бўлмаса қилиб юрган гуноҳ ишини давом эттиришга куч-қуввати ва имкони тугаб қолишидан аввал тавба қилиб гуноҳидан қайтган кишиларнинг тавбаси албатта қабул қилинади.

Тавбаси қабул қилинмайдиган кишилар ҳақида эса қуйидаги оятлардан билиб оламиз:

وَلَيْسَتِ التَّوْبَةُ لِلَّذِينَ يَعْمَلُونَ السَّيِّئَاتِ حَتَّىٰ إِذَا حَضَرَ أَحَدَهُمُ الْمَوْتُ قَالَ إِنِّي تُبْتُ الْآنَ وَلَا الَّذِينَ يَمُوتُونَ وَهُمْ كُفَّارٌ ۚ أُولَٰئِكَ أَعْتَدْنَا لَهُمْ عَذَابًا أَلِيمًا

“Ёмонликларни қилишда давом этиб, улардан бирига мавт ҳозир бўлганида: “Мен энди тавба қилдим”, деганларнинг тавбаси тавба эмас. Кофирлик қилиб/ўзини ҳақдан тўсиб мавт ҳолатига келиб қолган кишиларнинг тавбаси ҳам тавба эмас. Улар учун алам-оғриқ берувчи азоб бор.” (Нисо 4/19)

Оятдаги “мавт” калимасининг 5 хил маъноси бор.[1] У маънолардан энг мос ва уйғун тушгани “ҳиссий қуввати йўқ бўлиб қолиши” ва “кучсиз ва “имконсиз ҳолга тушиб қолиши”дир. Демак оятга мана шундай изоҳ бериш мумкин: “Ёмонликларни қилиб-қилиб ёмонлик қилишга куч-қуввати етмай ва имкони тугаб бўлганидан кейин: “мана энди мен бу ёмон ишларни қилишдан қайтдим”, деган кишининг ва кофирлик/ўзини ҳақдан тўсишликдан ва ҳаққа нисбатан қайсарликдан қайтмаган ҳолда куч-қувватсиз ҳолга келиб қолган кишиларнинг тавбаси ва гуноҳлардан бундай қайтиши қабул қилинмайди.”

Агар оятни мана шундай тушунадиган бўлсак, қилиб юрган гуноҳини гуноҳлигини билиб турса-да, лекин ўзини боса олмай ёки сабрсизлик қилиб бир-икки марта ўша гуноҳга қўл уриб қўйиб,  кўп вақт ўтмасдан бу йўлидан қайтганларни тавбаси қабул қилинади. Гуноҳ ишларни гуноҳлигини билиб туриб ҳам гуноҳни қайта-қайта қилиб юриб, жисмоний гуноҳга жисмоний қуввати, моддий гуноҳ қилишга моддий кучи, маънавий гуноҳ қилишга маънавий ва руҳий дастак ва ёрдами тугаб бўлганидан кейин, агар гуноҳ қилишни хоҳласа ҳам қила олмайдиган ҳолга келиб бўлганидан кейин қилинган тавбалар тавба дейилмайди.

Хулоса қилиб айтганда, гуноҳ ва зулм қилишга кучи етадиган ва имкони бор вақтда ўз ихтиёри билан зулм ва гуноҳдан қайтиб тавба қилган кишиларнинг тавбалари қабул қилинади. Агар мана шу шаклда тавба қиладиган бўлса, ҳар кимнинг ҳар қачон қилган тавбаси қабул бўлаверади.

[1] Мавт – бирон нарсадан қувват йўқ бўлиб кетиши, ўзидаги таъсир кучи йўқолиб ёки заифлашиб қолишидир. Тириклик асорати тугаб бўлган ҳолатга ҳам мавт дейилиши шундандир. (Мақойис) Мавт – инсон, ҳайвон ёки ўсимликларда мавжуд бўлган қувватни йўқолиб боришидир. Аллоҳ таоло “ўлик ерларни тирилтираман” дейиши мана шундандир. (Муфрадот ва Басоир)

Facebookta UlashishTwitterda Ulashish
241 O'qildi
 
Aloqador yoki o'xshash fatvolar
Raqam     Mavzu Tarix    O'qildi    
1 Bilgan-eshitgan narsamni boshqalarga xato qilib aytib bersam nima bo’ladi? 14.09.2019 26
2 Soxta va yolg’on hadislar haqida ma’lumot beruvchi kitoblar 11.08.2019 92
3 Chillali kishilar kechasi tashqariga chiqmasinmi? 02.08.2019 197
4 Bilmasdan fatvo beraversa nima qilgan bo’ladi? 18.07.2019 98
5 Tavba qaysi holatlarda va qachon qabul qilinadi? 08.07.2019 241
6 Sidratul Muntaho nima? 21.06.2019 104
7 Aslida halol bo’lgan bir ishni farqli shakllarda amalga oshirsam bo’ladimi? 20.06.2019 110
8 Maqsad bilan niyatni farqi nima? 18.06.2019 115
9 Faqir kim? 11.06.2019 158
10 Miskin kim? Kimlarga miskin deyiladi? 11.06.2019 131
11 Balog’at yoshi, junublik va g’usl 03.06.2019 264
12 Ramazonda soch oldirsa bo’ladimi? 25.05.2019 178
13 Ramazon oyida xatna qildirsa bo’ladimi? 15.05.2019 145
14 Odat qoni tugagan ayol g’usl qilishidan avval eri bilan qo’shilishi mumkinmi? 12.05.2019 514
15 Homiladorlikda er-xotinlik aloqasi 11.05.2019 601
16 Ramazon oyida ayoliga yaqin kelish mumkinmi? 03.05.2019 4 680
17 Ayollarni sochini qisqartirishi 27.03.2019 319
18 Isro va Meroj (tafsilotlari bilan) 26.03.2019 303
19 Boshqalarni ayblarini aytib kelishsa nima qilishimiz kerak? 20.03.2019 214
20 Bosh yalang namoz o’qish gunohmi? 19.03.2019 809
21 Homilador ayollarni iddasi 19.03.2019 239
22 Ayollarni mahramsiz safarga chiqishi 15.03.2019 336
23 Masjidga kirganda ikki rakaat namoz o’qimasdan o’tirib bo’lmaydimi? 03.03.2019 608
24 Tahajjud namozi qachon o’qiladi? 03.03.2019 6 183
25 Guvohsiz taloq hisobga o’tadimi? 01.03.2019 308
26 Nikohi buziladimi? 28.02.2019 327
27 Chaqaloqlarni albatta ikki yil to’liq emizish Allohni amrimi? 28.02.2019 327
28 Hz. Alini nechta ayoli bo’lgan? Nasli kimlardan davom etgan? 18.02.2019 273
29 Nos tahoratni buzadimi? 15.02.2019 502
30 Nafl (ixtiyoriy) ro’zani qanday amallar buzadi? 13.02.2019 297
31 Nazrini ado etish va nazr qilib so’yilgan hayvon go’shtidan iste’mol qilish. 12.02.2019 230
32 Namozda niyat tilda bo’ladimi yoki dildami? 11.02.2019 491
33 Yel tahoratni buzadimi? 09.02.2019 988
34 Assalomu alaykum… 03.02.2019 311
35       Rasulullohga so’ngi oyat nozil bo’lmay turib hukm berish taqiqlanganmi? 11.01.2019 206
36 Nasx kalimasi Qur’onda qaysi ma’nolarda qo’llanilgan? 10.01.2019 227
37 Tijorat mollaridan zakot berishga dalil bormi?   09.01.2019 255
38 Hanafiylikda musofirlik muddati qaysi qiyos bilan belgilangan? 08.01.2019 245
39 Payg’ambarimizning har bir xatti-harakati biz uchun sunnatmi? 07.01.2019 219
40 Qiyin ahvolga tushib qolgan kishi kredit olsa bo’ladimi? 04.01.2019 535
41 Qur’on nima uchun Arabcha? 26.12.2018 299
42 Homilani oldirish mumkinmi? 23.07.2018 2 469
43 Ilohiy kitoblar 4 ta va 100 sahifa deb bilamiz, shu to’g’rimi? 21.07.2018 320
44 Avvalgi ummatlarga ham zakot farz qilinganmi? 18.06.2018 132
45 Ota-onasi va farzandlariga nega zakot berib bo’lmaydi? 18.06.2018 171
46 Tahoratsiz Qur’on o’qisa bo’ladimi? (Qo’shimcha qilindi) 10.06.2018 1 024
47 Ramazon ro’zasiga yolg’onchilik, dilozorlik va so’kinish qanday ta’sir o’tkazadi? 09.06.2018 315