Hanafiylikda musofirlik muddati qaysi qiyos bilan belgilangan?
Musulmonlar > Savol-javoblar > Tadqiqotlar Tarix: 08 Yanvar 2019 Email This Post Email This Post

Savol: Hanafiylarning fiqh kitoblaridagi musofirlik muddatini belgilab beruvchi bo’limlarida, 15 kundan oz muddat suradigan yo’lchilikni musofirlik hukmiga kiradi deb keltirilgan. Nima uchun 15 kun deb belgilangan degan savolga esa, ayollarni poklik muddati ham eng oz 15 kun bo’lganligi sababli, musofirlik ham unga qiyoslanib 15 kun deb belgilangan deb javob beriladi. Ayollarni odat ko’rishi asnosida eng kam 15 kun ibodatga qaytishi kerakligini eʼtiborga olgan holda, musofirlar ham 15 kundan keyin muqimlik holatiga kirishi kerak deyiladi. Bu qanday qiyos bo’ladi, bunga oydinlik kiritib bera olasizmi?

Javob: Hanafiylar biron bir hujjat, yaʼni  u haqda oyat va hadis bo’lmagan miqdor va o’lchovli masalalarda fikr yuritish yo’li orqali hukm chiqarib bo’lmaydi deyishadi. Masalan, “Zino qilmagan bo’lsa ham uni jazolagan kishiga, zino hadiga qiyoslanib 50 darra urilishi kerak”, deyishmaydi. Shu bilan bir qatorda, Hanafiylar ost va ust chegaralari aniq bo’lgan miqdor va o’lchov turidan bo’lgan masalalarni ust va ost chegaralari orasidagi o’lchovlarda raʼy/fikr yuritish yo’li bilan hukm berish mumkin deyishadi. Bunga misol; balog’at yoshiga kirishdagi yosh o’lchovlari 10 bilan 20 yoshlarni orasida bo’lsa, bu ikki yosh oralig’idagi o’lchovlarda insonlarni yetishishiga qarab hukm berishmoqda. (Saraxsiy , Usul, 2-jild, 111-112)

Ayollarni ikki odat orasidagi poklik muddati eng oz 15 kun bo’lishi kerakligiga ko’ra harakatlanib, musofirlik muddatini ham 15 kun ekaniga hukm qilingan qiyos (Sharhi Fathul Qadiyr, 2-j, 35- s.) Hanafiylik usulidagi qiyos qoidalariga ko’ra to’g’ri bir qiyos deb hisoblanmaydi. Bunday qilib bir qiyosga asoslanib hukm chiqarish mumkin emasligini al-Hidoya kitobining sharh qilib tushuntirib bergan Kamoliddin Humom ochiqlab bermoqda. U bunday bir qiyos faqatgina rivoyat bilan sobit  bo’lgan bir hukmni quvvatlovchi bir vazifani bajarishi mumkin ekanini aytmoqda. (Qarang: Sharhu Qadiyr, 2-j, 35- s.)

Xulosa qilib aytadigan bo’lsak, musofirlikning muddati ayollarning poklik muddatiga qiyoslanib emas, balki bu mavzuga aloqador deb bilingan asarga (rivoyat/xabar) ko’ra belgilangan. Qiyosdan esa, buni tasdiqlovchi ikkinchi dalil o’laroq foydalanishgan.

  Dr. Fotih O’rum.

Facebookta UlashishTwitterda Ulashish
219 O'qildi
 
Aloqador yoki o'xshash fatvolar
Raqam     Mavzu Tarix    O'qildi    
1 Ayol o’z ixtiyori bilan eridan ajrashi 10.07.2019 180
2 Alloh Belgilab Qo’ygan Chegaralarni Buzilishi va Buni Ro’zadagi Misoli 30.06.2019 108
3 Tafsilotlari Bilan Ro’za Ibodati 11.05.2019 152
4 Tashahhuddagi salom va duolarning ma’no va mohiyatlari 13.02.2019 302
5 Qur’onni tushunishda ijtihodning ahamiyati qanday? 16.01.2019 223
6 Nasx kalimasi Qur’onda qaysi ma’nolarda qo’llanilgan? 10.01.2019 201
7 Afv bilan Mag’firatni farqi 08.01.2019 288
8 Hanafiylikda musofirlik muddati qaysi qiyos bilan belgilangan? 08.01.2019 219
9 Namozda hushu qanday bo’ladi? 03.01.2019 262
10 Islom jang-u jadal dinimi, yoki tinchlik dinimi? 29.12.2018 230
11 Qur’on va Musulmonlarning ahvoli 25.12.2018 317
12 Qur’onni tushunishdagi usul va qoidaning ahamiyati 22.12.2018 250
13  Qur’onda barcha narsaning tili   19.12.2018 245
14 Kitob va Sunnatda foiz (kredit) 11.12.2018 250
15 Ayollarni guvohligi 29.11.2018 237
16 Isro va Meroj 19.11.2018 447
17 Hayzli ayollarni ro’zasi 01.11.2018 589
18 Hamma bilgan o’sha namoz 18.10.2018 335
19 Qur’onda namoz vaqtlari 17.10.2018 936
20 Islomda Halol va Harom 16.10.2018 1 003
21 Ruh va uning xususiyati 10.10.2018 389
22 Qur’onga ko’ra 3 qoidani buzmaguncha hech kimga adovat qilib bo’lmaydi 10.09.2018 308
23 Iso alayhissalom dunyoga qaytib keladimi? 10.09.2018 738
24 G’ayridinlar o’rtasidagi munosabatlar 18.08.2018 390
25 Ajalning qisqarishi 18.08.2018 289
26 Qur’on va Sunnatda yoshlarni nikohlash bormi? 13.08.2018 693
27 Qur’on va Sunnatga ko’ra taloq 09.08.2018 3 423
28 Kitob va Sunnatga ko’ra Haj va qurbonlik 03.08.2018 372
29 Kitob va Hikmat tushunchasi 30.07.2018 419
30 Ayol kishiga qo’l ko’tarishga kim ruxsat berdi? 22.07.2018 545
31 Hikmat va Sunnat tushunchalarini buzilishi va yo’qqa chiqarilishi 12.06.2018 232
32 Namoz vaqtlari (Qur’onga ko’ra) 08.06.2018 251