Hanafiylikda musofirlik muddati qaysi qiyos bilan belgilangan?
Musulmonlar > Savol-javoblar > Tadqiqotlar Tarix: 08 Yanvar 2019 Email This Post Email This Post

Savol: Hanafiylarning fiqh kitoblaridagi musofirlik muddatini belgilab beruvchi bo’limlarida, 15 kundan oz muddat suradigan yo’lchilikni musofirlik hukmiga kiradi deb keltirilgan. Nima uchun 15 kun deb belgilangan degan savolga esa, ayollarni poklik muddati ham eng oz 15 kun bo’lganligi sababli, musofirlik ham unga qiyoslanib 15 kun deb belgilangan deb javob beriladi. Ayollarni odat ko’rishi asnosida eng kam 15 kun ibodatga qaytishi kerakligini eʼtiborga olgan holda, musofirlar ham 15 kundan keyin muqimlik holatiga kirishi kerak deyiladi. Bu qanday qiyos bo’ladi, bunga oydinlik kiritib bera olasizmi?

Javob: Hanafiylar biron bir hujjat, yaʼni  u haqda oyat va hadis bo’lmagan miqdor va o’lchovli masalalarda fikr yuritish yo’li orqali hukm chiqarib bo’lmaydi deyishadi. Masalan, “Zino qilmagan bo’lsa ham uni jazolagan kishiga, zino hadiga qiyoslanib 50 darra urilishi kerak”, deyishmaydi. Shu bilan bir qatorda, Hanafiylar ost va ust chegaralari aniq bo’lgan miqdor va o’lchov turidan bo’lgan masalalarni ust va ost chegaralari orasidagi o’lchovlarda raʼy/fikr yuritish yo’li bilan hukm berish mumkin deyishadi. Bunga misol; balog’at yoshiga kirishdagi yosh o’lchovlari 10 bilan 20 yoshlarni orasida bo’lsa, bu ikki yosh oralig’idagi o’lchovlarda insonlarni yetishishiga qarab hukm berishmoqda. (Saraxsiy , Usul, 2-jild, 111-112)

Ayollarni ikki odat orasidagi poklik muddati eng oz 15 kun bo’lishi kerakligiga ko’ra harakatlanib, musofirlik muddatini ham 15 kun ekaniga hukm qilingan qiyos (Sharhi Fathul Qadiyr, 2-j, 35- s.) Hanafiylik usulidagi qiyos qoidalariga ko’ra to’g’ri bir qiyos deb hisoblanmaydi. Bunday qilib bir qiyosga asoslanib hukm chiqarish mumkin emasligini al-Hidoya kitobining sharh qilib tushuntirib bergan Kamoliddin Humom ochiqlab bermoqda. U bunday bir qiyos faqatgina rivoyat bilan sobit  bo’lgan bir hukmni quvvatlovchi bir vazifani bajarishi mumkin ekanini aytmoqda. (Qarang: Sharhu Qadiyr, 2-j, 35- s.)

Xulosa qilib aytadigan bo’lsak, musofirlikning muddati ayollarning poklik muddatiga qiyoslanib emas, balki bu mavzuga aloqador deb bilingan asarga (rivoyat/xabar) ko’ra belgilangan. Qiyosdan esa, buni tasdiqlovchi ikkinchi dalil o’laroq foydalanishgan.

  Dr. Fotih O’rum.

Facebookta UlashishTwitterda Ulashish
146 O'qildi
 
Aloqador yoki o'xshash fatvolar
Raqam     Mavzu Tarix    O'qildi    
1 Tafsilotlari Bilan Ro’za Ibodati 11.05.2019 87
2 Tashahhuddagi salom va duolarning ma’no va mohiyatlari 13.02.2019 228
3 Qur’onni tushunishda ijtihodning ahamiyati qanday? 16.01.2019 158
4 Nasx kalimasi Qur’onda qaysi ma’nolarda qo’llanilgan? 10.01.2019 149
5 Afv etish bilan Mag’firat qilishni farqi 08.01.2019 203
6 Hanafiylikda musofirlik muddati qaysi qiyos bilan belgilangan? 08.01.2019 146
7 Namozda hushu qanday bo’ladi? 03.01.2019 199
8 Islom jang-u jadal dinimi, yoki tinchlik dinimi? 29.12.2018 164
9 Qur’on va Musulmonlarning ahvoli 25.12.2018 241
10 Qur’onni tushunishdagi usul va qoidaning ahamiyati 22.12.2018 191
11  Qur’onda barcha narsaning tili   19.12.2018 190
12 Kitob va Sunnatda foiz (kredit) 11.12.2018 176
13 Ayollarni guvohligi 29.11.2018 181
14 Isro va Meroj 19.11.2018 370
15 Hayzli ayollarni ro’zasi 01.11.2018 319
16 Hamma bilgan o’sha namoz 18.10.2018 280
17 Qur’onda namoz vaqtlari 17.10.2018 751
18 Islomda Halol va Harom 16.10.2018 791
19 Ruh va uning xususiyati 10.10.2018 290
20 Qur’onga ko’ra 3 qoidani buzmaguncha hech kimga adovat qilib bo’lmaydi 10.09.2018 245
21 Iso alayhissalom dunyoga qaytib keladimi? 10.09.2018 663
22 G’ayridinlar o’rtasidagi munosabatlar 18.08.2018 334
23 Ajalning qisqarishi 18.08.2018 243
24 Qur’on va Sunnatda yoshlarni nikohlash bormi? 13.08.2018 618
25 Qur’on va Sunnatga ko’ra taloq 09.08.2018 2 622
26 Kitob va Sunnatga ko’ra Haj va qurbonlik 03.08.2018 278
27 Kitob va Hikmat tushunchasi 30.07.2018 348
28 Ayollarga qo’l ko’tarishga kim ruxsat berdi? 22.07.2018 386
29 Hikmat va Sunnat tushunchalarini buzilishi va yo’qqa chiqarilishi 12.06.2018 168
30 Namoz vaqtlari (Qur’onga ko’ra) 08.06.2018 180