Taomlari halol qilingan ahli kitoblar kimlar?
Musulmonlar > Fatvolar > G'ayridinlar > Halol-harom > Rizq Tarix: 28 Dekabr 2018 Email This Post Email This Post

 Savol: Taomlari musulmonlar uchun halol qilingan ahli kitoblar kimlar?

Javob: Ahli kitob deya ta’riflangan va ularni taomlari musulmonlarga halol deya buyurgan oyat quyidagicha:

الْيَوْمَ أُحِلَّ لَكُمُ الطَّيِّبَاتُ وَطَعَامُ الَّذِينَ أُوتُوا الْكِتَابَ حِلٌّ لَكُمْ وَطَعَامُكُمْ حِلٌّ لَهُمْ

“Bugun sizlarga pokiza narsalar halol qilindi. Kitob berilganlarning taomi sizlarga, sizlarni taomlaringiz ham ularga haloldir.”  (Moida 5/5)

Qur’oni Karimni tafsir qilish bilan shug’ullangan ilk olimlar (mufassirlar) yuqoridagi oyatda keltirilgan “Kitob berilganlar” (Utul kitab) ifodasidan maqsad Asosan Yahudiy va Xristianlar deb bildirishgan. Vaqt o’tib fiqhiy mazhablar ham paydo bo’lishi bilan bir qatorda Shofeiy va Hanbaliy mazhab ulamolari ahli kitobdan maqsad faqatgina Yahudiy va Xristianlar degan fikrni ilgari surgani holda, Hanafiylar esa, samoviy bir dinga ishongan va qo’llarida Tavrot, Zabur, Injil yoki boshqa sahifalar kabi Alloh taolo tarafidan vahiy qilingan bir kitobi bo’lgan har qanday ummat bu atama ostiga kirishini ta’kidlab o’tishgan. Bizni bu haqdagi xulosa va qanoatimiz ham shuni ta’kidlaydi. Chunki, Alloh taolo shunday buyurgan:

إِنَّ الَّذِينَ آَمَنُوا وَالَّذِينَ هَادُوا وَالصَّابِئِينَ وَالنَّصَارَى وَالْمَجُوسَ وَالَّذِينَ أَشْرَكُوا إِنَّ اللَّهَ يَفْصِلُ بَيْنَهُمْ يَوْمَ الْقِيَامَةِ إِنَّ اللَّهَ عَلَى كُلِّ شَيْءٍ شَهِيدٌ

“Mo’min bo’lganlar, bundan (tashqari) Yahudiy, Sobiiy, Xristian, Majusiy bo’lganlar va hamda mushrik bo’lganlar bor-u, – qiyomat kuni Alloh ularni o’rtasini ajratib qo’yadi. Alloh har narsaga shohiddir.” (Haj 22.17)[1]

Ko’rib turganimizdek oyatda insonlar:

  1. Mo’minlar.
  2. Yahudiy, Xristian, Sobiiy va Majusiylar.
  3. Mushriklar.

Ular asosan uch qismga ajratib keltirilgan va bularni oralari “allaziyna (الَّذِينَ)” atf adati vositasi orqali – aslida atf farqlilikni bildiradi – boshqa-boshqa alohida sinflarga ajratib keltirilgan.

Oyatda ismlari keltirilgan Sobiiy va Majusiylar ham xuddi Yahudiy va Xristianlar kabi qo’llaridagi kitob Allohni kitobi ekaniga ishongan jamiyatdir. Bu narsa, oyatlarda “ahli kitob” deb keltirilgan kishilar faqatgina Yahudiy va Xristianlar emasligini ko’rsatgan muhim bir ishoradir. Zotan, Alloh taolo barcha nabiylariga kitob berganini birdirganiga ko’ra,[2] kitob berilgan ummatlar faqatgina Yahudiy va Xristianlardan iborat bo’lmasligi kerak.

Hazrati Ali Sobiinlarni kitob berilgan ummatlardan deb qabul qilishi, Jobir b. Zayd, Ishoq b. Rohuya va Imom Azam Abu Hanifa Sobiinlarni so’ygan va Saiyd b. Musayyab, Qatoba, Abu Savr va Ibn Hozim esa Majusilarni so’ygan go’shtini muboh deb qabul qilganliklarini bildirib o’tishimizda foyda bor. Shu bilan birgalikda, mashhur Islom tarixchisi Muhammad Hamidulloh Buddistlarni, Rashid Rizo esa Brahman va Konfuchyist kabi ota-bobolariga ilohiy bir kitob berilganiga ishonib shuni qabul qilib yashaydigan dinga mansub kishilarni ham “utul kitob” hukmi ostiga kirishini bildirib o’tishgan. Shu shaklda, “Kunimizdagi Sharqiy Osiyo tarafidagi ba’zi dinlarga mansub kishilarni ham Ahli kitob deb qabul qilishimiz mumkin. Kunimizdagi musulmonlar dunyoning turli davlatlarida farqli dinga mansub kishilar bilan bir ishda ishlashi, bir joyda qolishi va birga ovqatlanishiga majbur bo’lib qolishi, bu kabi yondashuvlarni yaxshilik tarafiga o’zgartirilishdek bir holatdan bashorat bermoqda.” degan zamondosh tadqiqotchilar ham yo’q emas.[3]

Xulosa qilib aytganda, yuqorida aytib o’tilganidek o’zlarida Alloh tarafidan kelganiga ishonishgan bir kitobi bo’lgan har qanday jamiyatni “utul kitob” toifasidan deb qabul qilish kerak va ular bilan bo’lib o’tadigan muomalalar (taomlarini yeyish, ayollariga uylanish v. h. lar) doimo mana shu prinsip/qoidaga ko’ra davom ettirish kerak.

 

Manba: Yahyo Sheno’l, “Bizdan So’rashmoqda”, Kitob va Hikmat Jurnali, Yanvar-Mart 2018, 20-son, 40-41 s.

 

[1] O’xshash oyatlar uchun mr: Baqara 2/62, Moida 5/69.

[2] Aloqador oyatlar uchun mrj: Baqara 2/136, 213, Oli Imron 3/81, An’om 6/83-89.

[3] Mavzuga aloqador qo’shimcha va tafsilotli ma’lumot uchun mrj: Yahyo Sheno’l, Qur’on va Sunnat asosida Halol Yemish, 2. Istanbul, 2015, 303-317- s.

Facebookta UlashishTwitterda Ulashish
155 O'qildi
 
Aloqador yoki o'xshash fatvolar
Raqam     Mavzu Tarix    O'qildi    
1 Taomlari halol qilingan ahli kitoblar kimlar? 28.12.2018 155